YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Akın ÜNER

ÇEPNİ TÜRKLERİ VE BALKAN TÜRKÇESİ

Karadeniz kültürü ile Balkan kültürü arasında uçurumlar olduğu düşünülür. Hakikaten "Karadenizli" denince akla gelen sert mizaçlı, hareketli, hırslı, mücadeleci ama bir o kadar da eğlenceli insanlar akla gelir. "Rumelili" dediğinizde ise biraz daha yoğurdu üfleyerek yiyen, yüz kere düşünüp bir kere yapan, daha kitabi konuşan, aykırı fikirlere daha tahammüllü bir figür belirir gözlerimizin önüne.

Hal böyle olunca bu iki farklı kültürden gelen insanların zaman zaman birbirleriyle sorunlar yaşayacağı varsayılabilir. Osmanlı'nın Balkanlardaki toprak kayıplarının başlamasından sonra, özellikle 1878 Osmanlı - Rus harbine müteakiben Samsun bölgesine yerleşen Kosovalılarla başladı iki kültürün birlikteliği... Daha sonra 1924-26 yıllarında mübadiller geldi. Aralıklarla Bulgaristan, Batı Trakya hatta Bosna'dan Samsun'a küçüklü büyüklü göç dalgaları ile Balkan insanı Samsun'a aktı.

***

Samsun oldum olası bir göç kenti idi aslında. Daha 18. yüzyılda Kırım bölgesinden gelen çok sayıda Tatar aile buraya iskan edilmişti. 19. Yüzyılda Kafkasya'dan gelen Çerkesler ve Gürcüler de bugün nüfusun içinde büyük hisse sahibi... Çok daha geçmişte, Engiz bölgesine gelen Akdenizli yörük Türkmenler gerçeği var...

Erzincan depreminden sonra Kelkit vadisinden boşalıp gelen Gümüşhaneli, Tokatlı, Amasyalı kardeşlerimiz de bugün bizlerle yaşıyor.

Doğu Karadeniz göçlerine ayrı bir paragraf açmak lazım belki de... 1878 harbi sonrası ve daha sonra 1. Dünya Savaşı yıllarında başlayan Rus işgali Batum, Artvin, Rize, Trabzon ve Giresun'dan bölgemize çok sayıda vatandaşın göç etmesi sonucunu beraberinde getirmiş. Daha sonraki dönemde, Doğu Karadeniz'in azalan ekonomik imkanları, ekilebilir arazinin azlığı gibi faktörler Doğu Karadenizliler için Samsun'u cazip kılmış...

***

Bu kadar büyük folklorik ve kültürel zenginlik barındıran Samsun'da insan toplulukları arasında hayata farklı bakışlar olması normal tabii... Ama bu farklılıklar asla bir kavgaya yol açmamış. Zaman zaman birbirini "mikromilliyetçilik" yapmakla itham edenlere rastlasak da evlilik ve komşuluk bağları sayesinde kaynaşma sağlanmış durumda...

***

Yazımızın başında değindiğimiz gibi Balkan insanı ile Karadeniz insanının çok farklı mizaçta olduğu düşünülür. Oysa birkaç yüz sene geriye gittiğinizde Balkan Türkleri'nin önemli bir bölümünün Kelkit Vadisi ve Doğu Karadeniz'e yerleşmiş Oğuzların Çepni boyunun insanlarından ayrılarak Rumeli Türkiyesine gittiği gerçeği ile yüzleşiriz.

Moğol istilası ile birlikte henüz daha 13. Yüzyılda Giresun - Sinop arasında yaşayan 400 çadır Çepni Türkmeni, başlarında ruhani liderleri Sarı Saltık olduğu halde Tuna nehrinin ağzında bulunan Dobruca yöresine yerleştikleri, buradan da Tuna boylarına ve Deliorman'a yayıldıkları bilinir.

Kosova, Sancak ve yukarı Makedonya yöresine yerleşen Yörükler içinde de önemli ölçüde Çepni olduğu düşünülüyor.

***

Elbette Balkanlar'a iskan edilen Yörük taifeleri içinde Çepniler dışındaki boylar da var... Kayı, Avşar, Barak, Karakeçili, Tanrıdağ, Karagöz, Konyar gibi boy ve taifelerden de Balkan coğrafyasına yüzbinlerce Türkmen iskan edilmiş.

Ancak dil özellikleri bakımından Yukarı Balkan Türkçesi diye isimlendirilebilecek, Tuna Boyları, Kuzey Makedonya, Kosova ve Sancak Türkmenlerinin konuştukları şivede bariz ve baskın Çepni izleri görürüz.

Misal, İstanbul Türkçesinde "gidiyorsun" kelimesi Doğu Karadeniz şivesinde "cideyisun" diye ifade edilirken, kuzey Balkan Türkçesinde "cideysın" diye söylenir.

Balkan Türkçesi ile Karadeniz şivesi arasında çok benzeyen bir diğer özellik de bariz biçimde devrik cümle kullanılmasıdır.

Meşhur Trabzon türküsü nasıl diyor: "Maçka yollari daşli, celeyi galem gaşli..."

Balkan Türkleri'nin yarı milli marş kabul ettikleri o türküde de devrik cümle kullanılmıyor muydu? "Drama köprüsü bre Hasan, dardir geçılmaz"

Tabii bir de yabancı dillerden geçen sözcük bolluğu da Karadeniz şivesiyle Balkan şivesinin bir diğer ortak yönü. Karadenizliler, Rumca, Gürcüce, Ermenice ile etkileşirken Balkanlılar da Rumca, Slavca, Arnavutça ve Bulgarca ile beraber yaşamışlar neticede...

***

Uzun lafın kısası, bugün kendilerini Trabzonlu, Çarşambalı, Kavaklı ya da Balkan Türkü diye isimlendirenler, birkaç asır geriye gidildiğinde aynı Yörük boyunun çadırlarında komşuluk ettikleri gerçeğini hiç akıllarından çıkarmasınlar.

Sen de ki "hepumuz gardeşuk" ben diyeyim "epçiğimiz gardaşız" manası aynıdır...

Türk milliyetçiliğine evet, mikromilliyetçiliğe hayır!

 

  

ATATÜRK BİR FATİHA'YI HAK ETMİYOR MU?NEBYAN'DA CUMA, BAFRA'DA AKŞAM...PATRİK'TEN TÜRKLER'E MİLLİYETÇİLİK DERSLERİSAMSUN İÇİN YAPICI BİR ÖNERİ...KİM KORKAR KIRMIZI BAŞLIKLI KIZDAN?SİZ HİÇ YANDINIZ MI?GOY GOY CÂNIM, GOY GOYÇİFTLİK CADDESİ NASIL KURTULUR?SARIŞABANLI GOCABAŞ MAHMUTLARSAMSUN, ÜÇÜNCÜ SAYFA!Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
10 KASIM'DA SAMSUN'DA OLMAK
Osman KARA
Kadir GÜRKAN
İYİ Kİ VARSINIZ
Kadir GÜRKAN
Şakir DEMİRCİ
ATATÜRK'Ü VENİZELOS NOBEL'E ADAY GÖSTERDİ
Şakir DEMİRCİ
Erdem EROL
SAHADAKİ BEDENLER
Erdem EROL
Mustafa GENÇ
''YAKIN GELECEKTE SAMSUN''
Mustafa GENÇ
Kenan ERZURUMLU
Patrik Barthalemous ve Kin Kapısı
Kenan ERZURUMLU
Birol BİRCAN
Hal-i Pürmelal-2
Birol BİRCAN
Şenol Yücedağ
KONKORDATO SUİSTİMALLERİ
Şenol Yücedağ
Nami Cem İYİGÜN
KARBON TİCARETİ VE KARBON BORSALARI-1
Nami Cem İYİGÜN
Tevfik DEMİR
Olmadı Samsunspor
Tevfik DEMİR
Burhan UYAN
GELECEKTE VAR MIYIZ?
Burhan UYAN
Naci ALTUNCU
İMAR BARIŞI YA DA AFFI !!!
Naci ALTUNCU
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
PLANETERYUM
Prof Dr Yücel TANYERİ
Av. Dr. Cengizhan Hatipoğlu
Velayet Kararında Çocuğun Söz Hakkı Var Mı?
Av Dr Cengizhan Hatipoğlu
Salim YILDIZ
Hiç iyi olmadı
Salim YILDIZ
Ceyhun DONBAY
KIRILMA NOKTASI: HAKEM FERHAT KESTANLIOĞLU
Ceyhun DONBAY
Alpaslan ÇEPNİ
CUMHURİYETİN BİLİM KADINLARINDAN BİRİ
Alpaslan ÇEPNİ
Selçuk KAYA
Hakem hata yaptı da ya bizim hatalarımız...
Selçuk KAYA
Hasan Cem KESKİN
BABA OCAĞI
Hasan Cem KESKİN
Metin ATLI
ŞOK OLDUK...
Metin ATLI
Kürşad GÜNDOĞDU
Zihniyet... Samimiyet... ''Ve Maske''
Kürşad GÜNDOĞDU
Dr. E. Kurmay İbrahim YILDIRIM
Atatürk'ü Diğer Liderlerden Ayıran Özellikler-2
Dr E Kurmay İbrahim YILDIRIM
Turgay SAAT
KİMİN HABERİ VAR?
Turgay SAAT
Ömer PAMUK
DEĞERLER AŞINMASI...
Ömer PAMUK
Gül TURAN
RİTA'YA MEKTUPLAR 4
Gül TURAN
Ayhan HAMLI
ABD'NİN TERÖRİSTBAŞLARINA ÖDÜL OYUNU...
Ayhan HAMLI
Akın ÜNER
ATATÜRK BİR FATİHA'YI HAK ETMİYOR MU?
Akın ÜNER
Fulya ZORLU
Saygı
Fulya ZORLU
Ersin ERGE
BEN 10 KASIM
Ersin ERGE
İbrahim TELLİOĞLU
DOĞU KARADENİZ'DE RUM SOYKIRIMI OLDU MU? 2
İbrahim TELLİOĞLU
Ergin KAHVECİ
İYİ Kİ VARDIN...
Ergin KAHVECİ
Kenan ÖZTÜRK
Löseminin arka yüzü
Kenan ÖZTÜRK
Doç. Dr. Yetkin BULUT
VERİ YÖNETİMİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Hikmet KURADA
KARADENİZ'DE VE SİNOP'TA BALIKÇILIK
Hikmet KURADA
Kenan KAYIKÇI
Sporda Altyapı Sorunları
Kenan KAYIKÇI
Embiya SANCAK
KAMU MENFAATİ VE GÜLSAN
Embiya SANCAK
Selamet ATLI
GOL YOLLARIMIZ SIKINTILI
Selamet ATLI
Cevdet YILMAZ
Ortalama Ömür, Ortalama Yaşam Beklentisi ve Mezarda Emeklilik
Cevdet YILMAZ
M. Halistin KUKUL
''DOMATES-BİBER-PATLICAN''
M Halistin KUKUL
Bahadır BAŞ
KİMLER KONKORDATA KOMİSERLİĞİ YAPABİLİRLER
Bahadır BAŞ
Yavuz BAYRAM
2023 Eğitim Vizyonu Şifreleri
Yavuz BAYRAM
Zati ÜRER
EĞİTİMDE BÜTÜNLEŞME YOLU
Zati ÜRER
Erdal AĞAR
Türkiye’nin Yeni Üniversitelere İhtiyacı Var mı?
Erdal AĞAR
Kerem GÜREL
Meşhuriyet Çağının Kayan Yıldızları
Kerem GÜREL
Ender GÜR
ÇEKİRGE BİR SIÇRAR İKİ SIÇRAR
Ender GÜR
Cesur CEYLAN
ANLADIĞIN KADARDIR HAYAT
Cesur CEYLAN
Ahmet HAYVALI
CEMAL YEŞİLYURT ve SAMSUN...
Ahmet HAYVALI
İlker Mutlu
Atatürk'ü anarken, O'nun sinemaya yaklaşımı...
İlker Mutlu
Mehmet ÖZ
ADALET, LİYAKAT, İSTİŞARE
Mehmet ÖZ