YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Mehmet ÖZ

TARİHTEN GÜNÜMÜZE İFRAT-TEFRİT ÇIKMAZI

Günümüzde olduğu gibi geçmişte de dinî konularda birbirine taban tabana zıt görüşlerin tartışıldığı, bu tartışmaların fiilî çatışmaya dönüştüğü dönemler olmuştur. Çağımızda özellikle El-Kaide, IŞID/DEAŞ gibi terör örgütlerinin yapıp ettiklerini dinî argümanlara dayandırması, “İslamî terör” kavramının yaygınlık kazanması karşısında Müslümanların bir savunma psikolojisi içinde, İslâm ile terörün bağdaştırılmayacağını ispat etmek durumunda kalıyorlar.

 İslâm dini açısından kutsal addedilen cihad ve gaza kavramlarının “selefi-cihatçılık”  şeklinde kirletilmesine de itirazlar yükseliyor. Bu gibi terörist örgütler bir yana, çeşitli cemaat ve gruplar arasında “gerçek din”, “bid’at”, “sapkınlık”, “zındıklık” vb. konular sadece din ve inanç bağlamında değil siyaset alanı ile ilişkili olarak da tartışılıyor.

Türkiye’nin bir beka meselesi olduğuna inanıyor ve gereğini yapmak istiyorsak toplumu ayrıştıran, kutuplaştıran söylemlerden uzak durmalıyız. Bazı konuları ısıtıp ısıtıp toplumu germenin kısa vadede siyasî karşılığı olabilir ama uzun vadede bunlar da beka meselesinin ciddi bir boyutu haline gelebilir. Mesela geçtiğimiz günlerde, Türkiye’de yıllarca tartışma konusu olan baş örtüsünün bu defa aile ve çevre zoruyla başlarını örttükleri ve şimdi de başlarını açarak özgürleştikleri ileri sürülen kadınlar üzerinden yeniden bir tartışma konusu haline geldiğini müşahede ettik. Sosyal hayatta sürekli olarak kadın giyimi ve davranışı üzerinden aleme nizam veren “kanaat önderleri”nin açıklamalarıyla karşılaşıyoruz.

Bu gibi tartışmaların benzerleri tarihimizde sıkça vuku bulmuştur. Günümüzde dinî zihniyet, cemaat ve tarikat yapılanmaları elbette çağımızın etkilerini taşıyor ve geçmişle birebir örtüşmesi söz konusu değil. Bununla birlikte günümüze ışık tutması bakımından Kadızadeliler hareketinden alınacak önemli dersler var. Osmanlı Devletinin çeşitli bakımlardan bunalım ve değişimlere maruz kaldığı XVII. yüzyılın ilk yarısında dönemin devlet adamları, düşünce insanları, şairleri, alimleri bu gelişmeleri anlamlandırmaya çalıştılar. Bunu yaparken, Koçi Bey örneğinde olduğu gibi, geçmişin idealleştirilmesine dayalı bir yorumun baskın olduğunu biliyoruz. Onlara göre, kanun-ı kadimden ve şeriattan sapmak “bozulma”nın temel sebebidir. Ulema arasında tasfiyeci/püritanist eğilime sahip olan Kadızadeliler ise bütün bozulma ve çürümeyi bid’atlere, yani dine sonradan sokulan yeniliklere bağlamaktaydı.

XVII. yüzyıl birtakım sosyal karışıklıklara sahne olurken dinî-tasavvufî hayatta önemli şahsiyetler ortaya çıkmıştır. Bu dönemde, IV. Murad’ın saltanatı sırasında Kadızâde Mehmed Efendi’nin, müteakip devirlerde de Üstüvanî Mehmed Efendi ve Türk Ahmed gibi kişilerin önderliğinde tasfiyeci (püritanist) görüşlere sahip bir vaizan grubu  bid’atlere (dine sonradan eklenen yeniliklere), tekkelere ve Kur’an’ın makamla okunmasına karşı bir mücadeleye giriştiler. Bu çerçevede tarikat erbabına karşı cephe aldılar. IV. Murad, Kadızâde’ye yakınlık duymakla birlikte rakibi durumundaki tarikat ehlini ve Sivasî Abdülmecid Efendi’yi de gücendirmemeye çalışmıştır. IV. Mehmed devrindeki otoritesizlikten yararlanarak tekkeleri yıkmaya ve “bid’at”leri kaldırmaya girişen Kadızâdeliler, liderleri sürülmek suretiyle, Köprülü Mehmed Paşa tarafından etkisiz hale getirildi. XVI. Yüzyıl ulemasından Birgivî Mehmed Efendi’nin fikirlerini izleyen Kadızâdeliler aklî ilimlerin tahsiline karşı çıkıyor, musıkî, sema, devran vb. tarikat uygulamalarını, kabir ve türbe ziyaretlerini vb. haram sayıyordu.

Günümüzde de din tartışmaları akılcı ve tenkidî bir yaklaşımla değil nakilci ve skolastik bir tarzda sürdüren kesimler var. Bunların bir kısmı zümre çıkarlarının peşinde, bazıları dış odakların güdümünde olabilir. Ama takipçilerin çoğunlukla samimi dindar insan oldukları açıktır. Bu gibi meselelere tarihî, sosyolojik gerçekleri dikkate alan bir bakış açısıyla; Ahmed Yesevî’den Yunus Emre, Mevlana ve Hacı Bektaş-ı Veli’ye uzanan irfan geleneğimiz ile İmam-ı azam ve İmam Maturidî’den gelen anlayışımız çerçevesinde yaklaşmamız zaruridir. Aşırılıklar yani ifrat ve tefritten uzak, akla ve kalbe hitap eden, temeli güzel ahlâk olan bir din anlayışını yeniden hakim kılmalıyız. Bu konuda Diyanet İşleri Başkanlığına ve İlahiyatçı hocalarımıza önemli görevler düşüyor ama siyasetçilerin de din konusunu birilerinin istismar alanı olmaktan çıkarmak için yapacakları çok şey var.

İBN HALDUN’A GÖRE İKTİDAR VE DEVLETMillet ve MilliyetçilikMillet ve MilliyetçilikKAYBETTİĞİMİZ DEĞERLEROZAN ARİF’E RAHMETTARİHTEN GÜNÜMÜZE İFRAT-TEFRİT ÇIKMAZIBeka, Milliyetçilik ve DinFIRAT'IN DOĞUSUBEKA MESELESİ VE MİLLÎ TAVIRDOĞU TÜRKİSTAN’DA NELER OLUYOR?Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
21 MART'IN ANLAMI
Osman KARA
Erdem EROL
HASTANEYE GİDİN
Erdem EROL
Mustafa GENÇ
"DOSTLAR BENİ HATIRLASIN"
Mustafa GENÇ
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
YÜK
Prof Dr Yücel TANYERİ
Cevdet YILMAZ
Su (Şirketi) Savaşları
Cevdet YILMAZ
Kenan ÖZTÜRK
Teşekkürler TİKDAK
Kenan ÖZTÜRK
Nami Cem İYİGÜN
FARKLI UYGULAMALAR VE BÜTÇELENDİRME MESELESİ
Nami Cem İYİGÜN
Birol BİRCAN
Titanic'ten kutulan Türk.
Birol BİRCAN
Naci ALTUNCU
CHP'NİN GELECEKLE İLGİLİ VİZYONU ? ( 3 )
Naci ALTUNCU
Doç. Dr. Yetkin BULUT
DİKKAT EKONOMİSİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Burhan UYAN
ESNEK BEYİNLİLERDEN MİSİNİZ?
Burhan UYAN
Şakir DEMİRCİ
YARIN DÜNYA ŞİİR GÜNÜ
Şakir DEMİRCİ
Mustafa ÖZBALCI
KÜLTÜR, SANAT VE TOPLUM
Mustafa ÖZBALCI
Ergin KAHVECİ
MEVZU GELİP ÜRETİME KİLİTLENİNCE...
Ergin KAHVECİ
Embiya SANCAK
"MUSTAFA EZBER BOZDU"
Embiya SANCAK
Alpaslan ÇEPNİ
NEVRUZ
Alpaslan ÇEPNİ
Kadir GÜRKAN
Neden Olmuyor ?...
Kadir GÜRKAN
Kenan ERZURUMLU
Camiler, Vaizler, İmamlar: II
Kenan ERZURUMLU
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
ÜMİT VAR, ÜMİTVARIZ...
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
Kürşad GÜNDOĞDU
DEĞER Mİ?
Kürşad GÜNDOĞDU
Salim YILDIZ
Öldük öldük dirildik
Salim YILDIZ
Selçuk KAYA
12. adam, Okan'a merdiven oldu...
Selçuk KAYA
Metin ATLI
BU MAÇIN TARİFİ YOK
Metin ATLI
Ender GÜR
AHLARLA VAHLARLA KAZANMAK
Ender GÜR
Gül TURAN
PATLICAN  DEYİP DE GEÇME
Gül TURAN
Ayhan HAMLI
18 MART BÜYÜK GÜN...
Ayhan HAMLI
Akın ÜNER
SAMSUN, OTOPARK, PARKOMAT...
Akın ÜNER
Hasan Cem KESKİN
İNANCIN, SİLAHINDIR
Hasan Cem KESKİN
İlker Mutlu
Samsun'dan bir Menderes Samancılar Geçti
İlker Mutlu
Ersin ERGE
KUVAYI MİLLİYE DERKEN
Ersin ERGE
Erdal AĞAR
Uyku Kalitesi
Erdal AĞAR
Hikmet KURADA
AŞIK  VEYSEL’DEN, ''ATATÜRK’E AĞIT!..''
Hikmet KURADA
Mehmet ÖZ
İBN HALDUN’A GÖRE İKTİDAR VE DEVLET
Mehmet ÖZ
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
M. Halistin KUKUL
Kabûlünün 98. Yılında:TÜRK İSTİKLÂL MARŞI: BİR EDEBÎ ŞAHESER
M Halistin KUKUL
Ahmet HAYVALI
KDV UYGULAMA TEBLİĞLERİNDE DEĞİŞİKLİKLER YAPILIYOR...
Ahmet HAYVALI
Ömer PAMUK
AMACA UYGUN YAŞAMAK...
Ömer PAMUK
Osman ZÜMRÜT
KADIN HAKLARI-İNSAN HAKLARI (3)
Osman ZÜMRÜT
Cesur CEYLAN
BİLMİYORUM
Cesur CEYLAN
Yavuz BAYRAM
28 ŞUBAT'IN YÜZLERİ!.. (Dünden Devam)
Yavuz BAYRAM
İbrahim TELLİOĞLU
TARİHTE TÜRK İZİ II: KÜLTÜREL İZ
İbrahim TELLİOĞLU
Memduh ERKİN
YENİLİKLER      
Memduh ERKİN
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT
Dr. E. Kurmay İbrahim YILDIRIM
ADANA MUTABAKATI NEDEN GÜNDEME GETİRİLDİ
Dr E Kurmay İbrahim YILDIRIM
Selamet ATLI
KARARLAR ve HAMLELER KADERİMİZİ BELİRLER...
Selamet ATLI
Tevfik DEMİR
ALKIŞLAR LİDERE
Tevfik DEMİR
Şenol Yücedağ
EKONOMİK GERİ DÖNÜŞÜM 3
Şenol Yücedağ
Bahadır BAŞ
ARABULUCULUK, MALİ MÜŞAVİRLER OLMADAN BAŞARILI BİR ŞEKİLDE HAYATA GEÇEMEZ...
Bahadır BAŞ