YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Nami Cem İYİGÜN

FREEKONOMİ VE ENTELEKTÜEL KAPİTALİZM

Bu köşede uzunca bir zamandır otomasyon kaynaklı “kalıcı teknolojik işsizliği” ve ona çare olarak gündeme getirilen “evrensel temel gelir” konusunu tartışıyoruz. Fakat önümüzdeki on yılların ekonomik işleyişine dair konuşurken sadece çalışmanın olmadığı ve herkesin belli bir temel gelire sahip olduğu bir dünya tablosu resmedip orada durursak, son derece eksik bir manzara çizmiş oluruz. Resmi tamamlamak için, genel anlamda küresel ekonomik sistemin geçireceği yapısal dönüşümden ve bu dönüşümü sağlayacak olan çok sayıda etmenden de bahsetmemiz gerekiyor.

Nüfusun çoğunluğunun, bugün anladığımız anlamda çalışmıyor olacağı gelecekte, ekonominin her alanda köklü bir dönüşüm geçirmek zorunda kalacağı kesin. Böyle bir gelecekte ne kamu, ne de özel sektör bugün bildiğimiz gibi olacaktır. Şirketler köklü biçimde yapı ve mahiyet değiştirecek; ihtiyaç ve lüks gibi sözcükler farklı anlamlar kazanacak; mülkiyet anlayışı dâhil olmak üzere toplumsal hayatın hemen her kavram ve kurumu bu dönüşümden payını alacaktır. İnsanların evrensel temel gelirden ve onun yanında yapacakları ek faaliyetlerden elde edecekleri parayı harcayabilecekleri alanlar da günümüze göre hayli farklılık arz edecektir. Ekonomik fütüristler, bu yeni ekonomiyi betimlemek için genellikle iki kavram üzerinde duruyorlar: “Freekonomi”, yani bedava ekonomisi ve “entelektüel kapitalizm”.

            Birçok ürün ve hizmetin “neredeyse bedava” sunulabileceği, dolayısıyla günümüzde bahse konu ürün ve hizmetleri satarak para kazanan pek çok şirketin ya yok olacağı ya da dar nişlere çekilmek zorunda kalacağı bir dönem yakın. Bu dönüşümü mümkün kılan çok yönlü gelişmeler mevcut, ama özellikle belli başlı birkaç tanesinin üzerinde durmakta fayda var. Ürün ve hizmetlerin üretimden son tüketiciye ulaştırılmasına kadar uzanan tüm süreçlerinde marjinal maliyetleri dip noktaya kadar indirme potansiyeli taşıyan birinci önemli gelişme, enerji alanında yaşanıyor. Bir kere gerekli alt yapısı kurulduktan sonra, periyodik bakım maliyetleri dışında neredeyse sıfır maliyetle enerji teminini mümkün kılan yenilenebilir enerjiler, yakın gelecekte yaygınlaştıkça ucuzlayacak ve ucuzladıkça yaygınlaşacaklar. Yenilenebilir enerjilerin ürettiği elektrik ile çalışacak sürücüsüz araçlar, lojistik maliyetleri üzerinde aynı etkiyi yapacağa benziyor. Üçüncü ve en büyük maliyet kalemini oluşturan hammadde meselesinde, biraz üç boyutlu baskı, biraz nanoteknoloji ve biraz da maddesizleşme gibi ekonomik trendlerin katkısıyla büyük maliyet düşüşleri bekleniyor. Nihayet, gerek üretim ve gerekse hizmet sektöründe, insandan büyük ölçüde arındırılmak suretiyle tamamen otomatik hale getirilmiş bir ekonomik sistemin herhangi bir “işçi maliyeti” de olmayacaktır. Tüm bunları önümüzdeki haftalarda açacağım.

Şimdilik sadece bir giriş yapmaya çalıştığım ve önümüzdeki haftalarda detaylandıracağım bir diğer kavram entelektüel kapitalizm. Buna “yeni kapitalizm”, “tekno-bilimsel kapitalizm” ya da “uygar kapitalizm” gibi çeşitli adlar da verildiği görülebiliyor. Üretim ve hizmet İşlerinin insan faaliyeti olmaktan büyük ölçüde çıktığı, eskiden insanların yaptığı her şeyi robotların hiç şikâyet etmeden ve 24 saat boyunca yapabildiği, bu sayede üretim artarak devam ederken hizmet sektörlerindeki işlerin de aksamadığı, yenilenebilir enerji rejimi ile teknolojik bolluğun hemen her alanda marjinal maliyetleri sıfır düzeyine çekmesi sayesinde mal ve hizmetlerin çoğunun kamu hizmeti olarak bedava sunulabildiği, insanlara temel gelir dağıtıldığı ve insanların da bu parayı zaten bedavaya karşılayabildiği hayati ihtiyaçlarının dışında bir yerlerde kullanabildiği bir yakın gelecekte, bildiğimiz klasik emtia kapitalizmi tarih olacak ya da son derece küçük bir etki alanında yaşamaya devam edebilecektir. Böyle bir dünyada insanlar, robot ve algoritmaların sahip olmadığı bilişsel yaratıcılık, sosyal beceri, estetik algısı veya liderlik vasfı gerektiren politika, bilim, sanat, moda, dijital tasarım, online içerik üretimi, eğlence ve spor gibi alanlara kayacaklar ve  bir entelektüel kapitalizm dönemi başlayacaktır. Sadece arzu eden insanların çalıştığı, bir kişinin birden çok kariyere sahip olabildiği ve hatta tembelliğin de bir hak halini aldığı bir düzenin, günümüzün vahşi ve kaba kapitalizminden çok daha uygar bir model sunduğu açıktır. Aslında şimdiden bu dönüşümün net belirtilerini görmek de mümkündür. Mesela dünyanın en büyük ekonomisi konumundaki ABD ekonomisinin imalattan gelen payı onlarca yılda çarpıcı şekilde azalırken, Hollywood filmleri, müzik endüstrisi, video oyunları, telekomünikasyon ve bilişim gibi entelektüel kapitalizm içeren sektörleri hızla yükselmiştir. Emtia kapitalizminden entelektüel kapitalizme doğru olan bu değişim, 1980’lerden itibaren kademeli olarak doğal kaynak fiyatlarını da neredeyse yüzde 60 düzeyinde düşürmüştür. Benzer dönüşümleri Japonya veya Almanya gibi diğer gelişmiş ekonomilerde de şimdiden saptamak mümkündür. Açarak ve detaylandırarak devam edeceğiz...

FREEKONOMİ VE ENTELEKTÜEL KAPİTALİZMTEMEL GELİRİN OLUMLU SONUÇLARIFARKLI UYGULAMALAR VE BÜTÇELENDİRME MESELESİEVRENSEL TEMEL GELİRÜÇ GÖRÜŞİNSAN-MAKİNE YARIŞIİSTİHDAMDA BÜYÜK DÖNÜŞÜMİŞLERİN SONUİNSAN - TEKNOLOJİ - İŞUFAK BİR ESYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Ali Yılmaz ERGEN
DEMİR İLE YENİ DÖNEM
Ali Yılmaz ERGEN
Mustafa GENÇ
AK PARTİ MHP'NİN, CHP DE AK PARTİ'NİN RENGİNİ Mİ ALIYOR?
Mustafa GENÇ
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
AK
Prof Dr Yücel TANYERİ
Kenan ÖZTÜRK
Düzköy'den çıktık yola
Kenan ÖZTÜRK
Kurtcan KURT
OKUMAK YADA OKUMAMAK
Kurtcan KURT
Ayhan HAMLI
ŞEHİDİMİZİ MAVİ GÖZLÜ PAŞAMIZI PAMUK GEÇİDİ ŞEHİTLERİNİ ANIYORUZ... (5)
Ayhan HAMLI
Metin ATLI
SUÇLU AYAĞA KALK
Metin ATLI
Hasan Cem KESKİN
BİZDE ÇOCUKTUK
Hasan Cem KESKİN
Naci ALTUNCU
SALDIRI KİME?
Naci ALTUNCU
Doç. Dr. Yetkin BULUT
VERİ BİLİMİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Hikmet KURADA
DOĞRU SÖZE NE DENİR?
Hikmet KURADA
Şakir DEMİRCİ
HER TÜRLÜ ŞİDDETE HAYIR DİYELİM  
Şakir DEMİRCİ
Ergin KAHVECİ
TARIM SEPETİ
Ergin KAHVECİ
Alpaslan ÇEPNİ
YEP, BES, KIDEM TAZMİNATI
Alpaslan ÇEPNİ
Dr. E. Kurmay İbrahim YILDIRIM
YENİ BİR 24 NİSAN YAKLAŞIRKEN
Dr E Kurmay İbrahim YILDIRIM
Salim YILDIZ
NASİP DEĞİLMİŞ...
Salim YILDIZ
Selçuk KAYA
Herkes görevini yaptı, sıra futbolcularda...
Selçuk KAYA
Ender GÜR
HAZIRLIK DÖNEMİ
Ender GÜR
Kadir GÜRKAN
Odaklanmak
Kadir GÜRKAN
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
BİR EŞİTLEYİCİ OLARAK "KABİR"
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
Ömer PAMUK
TECRÜBENİN IŞIĞINDA...
Ömer PAMUK
Akın ÜNER
MUHABBET BAĞINA GİRDİM BU GECE
Akın ÜNER
Gül TURAN
Ayvacık Belediye Başkanı Halil kalaycı
Gül TURAN
İlker Mutlu
İki haftalık Ayrılık
İlker Mutlu
Ersin ERGE
ŞAİR OLMAYA ADAYKEN
Ersin ERGE
Cevdet YILMAZ
Kırsal Kesimde Sorunlar ve Çözüm Önerileri - II; Aylık Sabit Gelir İhtiyacı
Cevdet YILMAZ
Embiya SANCAK
SAMSUNLU İŞ VE AŞ PEŞİNDEDİR
Embiya SANCAK
Osman KARA
BU BİR VEDA YAZISIDIR
Osman KARA
Ahmet HAYVALI
SERBEST MESLEK ERBABININ EŞİNE ÖDENEN ÜCRET...
Ahmet HAYVALI
Kürşad GÜNDOĞDU
ÖNEMLİ OLAN
Kürşad GÜNDOĞDU
Cesur CEYLAN
SANAL SORUNLAR
Cesur CEYLAN
Nami Cem İYİGÜN
FREEKONOMİ VE ENTELEKTÜEL KAPİTALİZM
Nami Cem İYİGÜN
Birol BİRCAN
Sıfırın Altındaki Mantık.
Birol BİRCAN
Mustafa ÖZBALCI
ŞİİRİN ASLÎ UNSURU DUYGUDUR
Mustafa ÖZBALCI
Burhan UYAN
TÜRK YURDUNUN 22.YÜZYILDAKİ VARLIĞI TEHLİKEDEDİR; BUNU DÜŞÜNMEKTEN DAHA NE KADAR KAÇINACAĞIZ?
Burhan UYAN
M. Halistin KUKUL
KÜLTÜR ve MEDENİYET
M Halistin KUKUL
Yavuz BAYRAM
Zifin Çiçeğiyle Orman Gülünün Hikâyesi
Yavuz BAYRAM
İbrahim TELLİOĞLU
TARİHTE TÜRK İZİ III: ASKERİ İZ
İbrahim TELLİOĞLU
Mehmet ÖZ
SEÇİM SÜRECİNDEN SONRA TÜRKİYE'NİN GELECEĞİ
Mehmet ÖZ
Erdem EROL
SAMSUN'DA SÜRPRİZ YOK
Erdem EROL
Ümit CEYLAN
SEÇMENİN SİYASETİ
Ümit CEYLAN
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
Kenan ERZURUMLU
Camiler, Vaizler, İmamlar: II
Kenan ERZURUMLU
Erdal AĞAR
Uyku Kalitesi
Erdal AĞAR
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
Osman ZÜMRÜT
KADIN HAKLARI-İNSAN HAKLARI (3)
Osman ZÜMRÜT
Memduh ERKİN
YENİLİKLER      
Memduh ERKİN
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT
Şenol Yücedağ
EKONOMİK GERİ DÖNÜŞÜM 3
Şenol Yücedağ
Bahadır BAŞ
ARABULUCULUK, MALİ MÜŞAVİRLER OLMADAN BAŞARILI BİR ŞEKİLDE HAYATA GEÇEMEZ...
Bahadır BAŞ