YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Mustafa ÖZBALCI

NAZIM, NESİR VE ŞİİR 

Başka milletlerde olduğu gibi, bizim kültür ve edebiyatımızda da nesirden önce nazım vardır. Nesir hep nazmın arkasından yürümüştür. Yahya Kemal’in deyişiyle, “Her millette olduğu gibi bizde de kelimeleri şiir canlandırmış, nesir sadece kullanmıştır.” Eski edebiyatımızın hikâye ve romanı kabul edilen mesneviler bile nazmın imkânlarıyla yazılmış, nazmın havasını taşıyan manzum eserlerdir. Uzun yazılmış şiirler (poemler) ve manzum hikâyeler de aynı özellikleri taşır. Manzum eserlerin en yaygın olan çeşidi ise elbet şiirdir. Dolayısıyla, manzum ve mensur eserler arasında, muhteva yönünden olmasa bile, şekle ve tekniğe ait özellikler itibarıyla çok yakın akrabalık ilişkileri vardır ve edebiyatımız nazım, nesir, şiir, şiiriyet, şair vb. kavramlarla ilgili olarak söylenip yazılmış ifade ve değerlendirmeler bakımından da oldukça zengin bir edebiyattır.

Sıra, tertip, düzen, sıraya koyma, düzenleme vb. anlamları olan nazım (nazm) kelimesi, edebiyatta “ölçülü ve kafiyeli mısralar ve belli biçimlerle oluşturulmuş güzel ve etkili söz” anlamında kullanılır.  Bu özellikleri taşıyan söz ve yazılara da genel olarak “manzûme” (manzum eser) denir. Nazmın karşıtı  “dağıtma, saçma, yayma, serpme” gibi anlamları olan nesir (nesr) kelimesidir. Yani “belli bir ölçü ve ahenge bağlı olmaksızın sadece söz dizimi kurallarına uygun bir şekilde oluşturulan” söz ve yazılara nesir (düz yazı) denir. Bu tür söz ve yazıların genel adı da “mensûre” (mensur eser) dir.

Eski şiir-yeni şiir tartışmalarının yoğun olarak yapıldığı Tanzimat yıllarında nazım, nesir ve şiirle ilgili görüş beyan eden ediplerin başında, Şemsettin Sami, Muallim Naci ve Recai-zade Mahmut Ekrem gibi isimler gelir. Yeni Türk şiiri onların attığı temel üzerinde kurulup gelişmiştir. Şemsettin Sami’ye göre her nazım şiir değildir. Bir nazmın şiir olabilmesi için, onun, “şâirâne” fikirler ve heyecan verici hayâller de ihtiva etmesi gerekmektedir. Muallim Naci’ye göre de şiir “beliğ”, yani  (açık, anlaşılır, güzel ve etkili söylenmiş)söz demektir. Nesir ve nazım diye ikiye ayrılan söz, ya beliğdir ya değildir. Ancak beliğ olan sözler edebiyattan sayılabilir. Eğer beliğ değilse, nazım olsun nesir olsun, edebiyattan sayılmaz. Sözün beliğ olup olmadığını herkes anlayamaz; bu olgun ve zevk sahibi kimselerin işidir ve Allah vergisidir. Bir söze şiir denilmesi için, onun önce edebiyattan sayılması icap eder. Bunun için manzum olması yetmez. Çünkü her manzum söz edebiyattan sayılamaz, ona şiir de denilemez. Şiir hem nazım, hem nesir şeklinde olabilir. Bir söze manzum olduğu için “şiir” denilemeyeceği gibi, mensur olduğu için de “şiir değildir” denilemez. Biz genel olarak güzel ve etkili sözlere şiir diyoruz. Bunların manzum ya da nesir olmalarına bakmıyoruz. Ama manzum olanlarından daha fazla zevk alıyor ve seviyoruz. Çünkü tabiat, manzum olan şiire, mensur olandan daha çok meylediyor. Bu yüzden de şiirin manzum olması yaygın bir anlayıştır. Oysa şiirin yalnız manzum olması şart değildir, mensur da olabilir. Yeter ki güzel, coşkulu ve etkili söylenmiş olsun.  Öyle mensur sözler vardır ki, nice manzumeden üstündür. Birine şiir derken, ötekine niçin demeyelim? Dünyada şiirsiz adam olmaz. Şiir ümit gibidir ve herkesin şiiri kendi zevkine göredir. Hangi sözü şiir telakki ediyorsa, bu adı ona verebilir. Bu zevke ait bir keyfiyettir.

  1. M. Ekrem de nazım, şiir ve nesirle ilgili konularda M. Naci’den pek farklı düşünmez. Şiir kelimesinin anlamını bir hayli genişleten Ekrem’e göre de, şiirin kafiyeli ve ölçülü olması, manzum olması şart değildir; mensur olarak da yazılabilir şiir. Ancak güzel ve etkili söylenmiş olması şarttır. Ekrem’e göre estetik ölçü, şiirin kendisinde değil, okuyucunun üzerinde bıraktığı tesirdedir. Ekrem, insanı düşündüren, hülyalara sevk eden veya hüzünlendiren şiirleri güzel bulur. Ona göre, sanat güzelliğin peşindedir, şiirin gayesi de sadece güzel olmaktır. İlk şartı güzellik olan şiirde, sırayla duygu, hayâl ve düşünce güzelliği bulunmalıdır. Şiirde bilhassa duygu güzelliği esastır; diğer ikisi daha sonra gelir. Fakat duygu, hayâl ve düşünce güzelliklerine birlikte sahip olan şiirler, çok daha güzeldirler.

Edebiyatımızın sonraki dönemlerinde de, şiir ve nazım kavramaları ile ilgili görüş ve anlayışlar, pek fazla değişmemiş, sonraki devirlerin hemen bütün şairleri, kendi poetikalarını oluştururken bu ilk teorisyenlerin görüşlerine genel olarak hep bağlı kalmışlardır.      

Ünlü şair Charles Baudelaire, “Şiirin ilkesi insanın üstün bir güzelliği aramasıdır.” der. O sebeple, ister manzum ister mensur olsun, duygu, düşünce, hayâl ve dil gibi unsurları ustaca kullanabilen her şair, onlardan “üstün bir güzelliğe” ve coşkun bir lirizme sahip şiirler çıkarabilir. Şiir bütün unsurları ile mükemmel bir bütündür, sağlam bir yapıdır. Şiirin taşıdığı bütün güzelliklere, ancak bu mükemmel yapının kapısından girilebilir. Önemli olan şairin işte o kapıyı açabilmesidir.

KİTAP VE BİLGİ TOPLUMUKİTAP VE OKUMAK ÜSTÜNE (2)KİTAP VE OKUMAK ÜSTÜNE (1)  MENSUR ŞİİR (MENSÛRE)      NAZIM, NESİR VE ŞİİR ŞİİRİN ASLÎ UNSURU DUYGUDURŞİİR,  ŞAİR VE DİLÖNCE ŞİİR VARDIKÜLTÜR, SANAT VE TOPLUM ATATÜRK VE TÜRKÇEYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Ali Yılmaz ERGEN
BELEDİYE İŞLETMECİLİK Mİ YAPAR, VATANDAŞA HİZMET Mİ EDER?     
Ali Yılmaz ERGEN
Mustafa GENÇ
İMAMOĞLU’NUN 18 GÜNLÜK SAMİMİYET TESTİ…
Mustafa GENÇ
İbrahim Sezen
Basın halkın nesidir
İbrahim Sezen
Şakir DEMİRCİ
SAYIN CEMİL DEVECİ YALI KAFE TARTIŞMASI VE KAVAKLILAR
Şakir DEMİRCİ
Ergin KAHVECİ
YUMURTANIN BEYAZI!
Ergin KAHVECİ
Doç. Dr. Yetkin BULUT
DİKEY TARIM
Doç Dr Yetkin BULUT
Prof. Dr. Yusuf DEMİR
AKADEMİK ANLAYIŞIMIZ
Prof Dr Yusuf DEMİR
Psk. Beste GÜNEYSU
Günümünüz Sorunlarına Bir Örnek: Cahil Cesareti
Psk Beste GÜNEYSU
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
İNSANLIĞIMIZDA KENTSEL DÖNÜŞÜM İHTİYACI
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
Mustafa ÖZBALCI
KİTAP VE BİLGİ TOPLUMU
Mustafa ÖZBALCI
Ayhan HAMLI
ŞEHİTLİKTEN GÜL SÖKMEK HIRSIZLIKTIR...
Ayhan HAMLI
Akın ÜNER
MUHAFAZAKÂRLAR NEYİ MUHAFAZA EDİYOR?
Akın ÜNER
İlker Mutlu
Sıcakların Boğuculuğu
İlker Mutlu
Ersin ERGE
KENDİ KUYUSUNU KAZAN SANAT NEYDİ DERKEN
Ersin ERGE
Prof. Dr. Osman DEMİR
BİNALİ YILDIRIM AZ LAF, ÇOK İŞ
Prof Dr Osman DEMİR
Serkan Eskalen
Planlı Eskitme - 2
Serkan Eskalen
Hikmet KURADA
KAVGA, ÖFKE, NEFRET VE SEVGİ ÜZERİNE...
Hikmet KURADA
Kenan ÖZTÜRK
'Yaylanın Nuri Dayısı'
Kenan ÖZTÜRK
Naci ALTUNCU
TELEVİZYONDA İKİ ADAY
Naci ALTUNCU
Selçuk KAYA
Soyadı 'Buz' kendisi 'Ateşli'
Selçuk KAYA
Metin ATLI
İRFAN BUZ İLE YENİ HEYECAN
Metin ATLI
Nagehan Yeşilyurt
Acı ama gerçek
Nagehan Yeşilyurt
Alpaslan ÇEPNİ
ATANMAYAN ÖĞRETMENLER
Alpaslan ÇEPNİ
Ömer PAMUK
MIŞ GİBİ YAŞAMAK...
Ömer PAMUK
Nurullah Kızıldağ
KORKAR OLDUK
Nurullah Kızıldağ
Psk. Beste Güneysu
Sosyal Fobim Mi Var Yoksa Çekingen Biri Miyim?
Psk Beste Güneysu
Birol BİRCAN
Geçmiş Olsun
Birol BİRCAN
Cesur CEYLAN
KİM ÖZÜRLÜ?
Cesur CEYLAN
Kıymet Ocak
PRATİK BİLGİLER
Kıymet Ocak
Tuğçe Gevşek
ORTAYA KARIŞIK
Tuğçe Gevşek
Kurtcan KURT
19 MAYIS'I ANLAMAK
Kurtcan KURT
Yılmaz Özbakır
İNFAK ve TOPLUMSAL FAYDA
Yılmaz Özbakır
Ender GÜR
ELDE VAR HÜZÜN
Ender GÜR
Salim YILDIZ
Hayaller bir başka bahara...
Salim YILDIZ
Kadir GÜRKAN
Nereden Baktığımız Önemli
Kadir GÜRKAN
Gül TURAN
ÇİN SEYAHATNAMESİ II
Gül TURAN
Hasan Cem KESKİN
BİZDE ÇOCUKTUK
Hasan Cem KESKİN
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT