YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Prof. Dr. Osman DEMİR

MERKEZ BANKASI MEĞER BAĞIMSIZ DEĞİLMİŞ

Türkiye uzun yıllar yüksek kronik enflasyon yaşadı. 1970’li yılların sonundan itibaren yüksek enflasyon kalıcı hale geldi. 1978-2002 dönemini kapsayan 25 yılın TÜFE yıllık enflasyon ortalaması %62 oldu.

Uzun yıllar yüksek kronik enflasyondan kurtulmanın yolları arandı. Sonunda iki konu öne çıktı. Bunlardan biri Maastricht Kriterlerine uymak, diğeri Merkez Bankasını bağımsızlaştırmak.

Avrupa Birliği’nin tek paraya geçiş kriterleri olan Maastricht Kriterlerinden birisi Bütçe Açığı/GSYH oranının maksimum %3 olmasıdır. Bu kriter bütçe açıklarını azaltarak hükümetlerin Merkez Bankasından ve diğer yollardan borçlanmalarını sınırlandırmayı amaçlamıştır.

Türkiye’nin Maastricht Kriterlerine uyma çabaları kamu açıklarının azaltılmasında etkili oldu. Kamu açıklarının azaltılması piyasalar tarafından olumlu karşılandı.

Kamu açıklarının azaltılmasında etkili olan ikinci bir faktör Hükümetlerin Merkez bankasından borçlanmalarına önce sınırlama getirilmesi, sonra tamamen yasaklanmış olmasıdır.

5 Nisan 1994 Krizi sonrası Hazine’nin her yıl bütçe ödenekleri toplamının %15’i kadar Merkez Bankası’ndan avans kullanması kademeli olarak azaltıldı, 1997 yılına kadar %6’ya ve devam eden yıllarda %3’e düşürülmesi benimsendi. 1997 yılında Hazine ile imzalanan protokolle, 1998 yılından itibaren Hazine’nin Merkez Bankasından avans kullanması yolu tamamen kapatıldı.

Şubat 2001 Krizi sonrası Merkez Bankasının bağımsızlığı yasal güvence altına alındı. Bankanın temel amacının fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmek olduğu, enflasyon hedefini hükümetle birlikte belirleyeceği, bu amacı gerçekleştirmek için uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan kendisinin belirleyeceği, bu hedefle çelişmemek şartıyla hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını destekleyebileceği hükme bağlandı. Banka bünyesinde Para Politikası Kurulu kuruldu. Bankanın fiyat ve döviz kuru istikrarını sağlamak üzere gerekli önlemleri alabileceği ifade edildi. Kanunda yasaklanan işleri yapmadığı müddetçe veya görevini yapamaz hale gelmedikçe Merkez Bankası Başkanının beş yıl süreyle görevini tamamlaması yasal güvence altına alındı (1211 sayılı Kanun).

Türkiye ekonomisi Şubat 2001 Krizi sonrası nispeten daha istikrarlı bir yapıya kavuştu. Bunda yukarıda ifade ettiğimiz Maastricht Kriterlerine uyum çabası, Merkez Bankasının bağımsızlığı ve güçlü siyasal iktidar (Ak Parti iktidarı) etkili oldu. Enflasyon tek haneli rakamlara indirildi, faiz oranı düştü, döviz kuru daha istikrarlı hale geldi. Bütün bunların piyasalara olumlu yansımaları oldu.

Ancak 2018 yılından itibaren enflasyonun ve faiz oranının çift haneli rakamlarda seyretmesi, döviz kurunun aşırı dalgalanma göstermesi, geçmişte bu göstergelerin bozukluğundan çok çekmiş bir ülke olmamızın etkisiyle Merkez Bankası ve Hükümet üzerindeki stresi artırdı.

Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya 5 Temmuz 2019 günü Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle görevden alındı. Sayın Cumhurbaşkanımız, görevden almanın yasal dayanağı olarak, Yeni Yönetim Sisteminin verdiği yetkinin kullanıldığını; görevden almanın gerekçesi olarak, Başkanın piyasalara güven vermediğini, piyasalarla iletişiminin iyi olmadığını, kendi inisiyatifinde uyguladığı politikaların ağır bedelleri olduğunu ifade etti.

Başkanın görevden alınmasından şu sonuçlar çıkarılabilir;

  1. Türkiye’nin Yeni Yönetim Sisteminde Merkez bankası bağımsız değildir.
  2. Geçmişte Merkez Bankasının siyasal iktidarın tasarrufuna açık olması, siyasal iktidarın taleplerine hayır diyememesi sorunun kaynağı olarak tespit edilmiş ve çözüm olarak merkez Bankası bağımsızlaştırılmıştı. Şimdi Merkez Bankasının başına buyruk politikalarının sorunun kaynağı olduğu noktasına gelindi. Bir anlamda başa dönmüş olduk.
  3. Yeni başkanın bağımsız olarak politika uygulayacağı beyanı inandırıcı değildir. Bundan sonraki para politikalarının başarı ve başarısızlığının faturası bütünüyle Hükümete ait olacaktır.
KURBAN BEREKETİSIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLEMENİN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARISIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLENİRSE ENFLASYONLA MÜCADELE ZAFİYETE UĞRAR MI?MERKEZ BANKASI SIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLESİNS400’LER GELİYOR, TEŞEKKÜRLER SAYIN CUMHURBAŞKANIMMERKEZ BANKASI MEĞER BAĞIMSIZ DEĞİLMİŞYENİ PARTİ KURULSA TÜRKİYE'YE NE KAZANDIRIR?SEÇİM VE GEÇİMMERKEZ BANKASI: FRENE DEVAMBİNALİ YILDIRIM AZ LAF, ÇOK İŞYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Ali Yılmaz ERGEN
ÇOK ÖNEMLİ BİR HİBE
Ali Yılmaz ERGEN
Mustafa GENÇ
MÜSLÜMANLARDA MEŞRUİYET YA DA KİMLİK SIKINTISI!
Mustafa GENÇ
Alpaslan ÇEPNİ
KIYAMET Mİ KOPAR?
Alpaslan ÇEPNİ
Psk. Beste GÜNEYSU
Yoksa Bende Obsesif Miyim?
Psk Beste GÜNEYSU
Cesur CEYLAN
MAVİ
Cesur CEYLAN
Mustafa ÖZBALCI
ATATÜRK'Ü DOĞRU ANLAMAK VE ANLATMAK
Mustafa ÖZBALCI
Akın ÜNER
NE MUTSUZLUK, "TÜRKÜM" DİYEMEYENE
Akın ÜNER
Ayhan HAMLI
HER BAYRAMIN DEĞİŞMEZ ZİYARETÇİLERİ ŞEHİT ANNELERİDİR...
Ayhan HAMLI
Şakir DEMİRCİ
FINDIK HAYATTIR GEÇİMDİR... AŞKTIR
Şakir DEMİRCİ
Kenan ÖZTÜRK
Düşündüm Bu Bayramda
Kenan ÖZTÜRK
Serkan Eskalen
Sosyal Medyada Müşterilerinizi Mutlu Etmenin 5 Yolu
Serkan Eskalen
Prof. Dr. Osman DEMİR
KURBAN BEREKETİ
Prof Dr Osman DEMİR
Nagehan Yeşilyurt
FINDIK
Nagehan Yeşilyurt
Ergin KAHVECİ
ABARTARAK…
Ergin KAHVECİ
Prof. Dr. Yusuf DEMİR
Kurban Olayım…
Prof Dr Yusuf DEMİR
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
KURBAN
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
Hikmet KURADA
ATATÜRK VE DİN KONUSUNDAKİ GERÇEKLER
Hikmet KURADA
Psk. Beste Güneysu
Çocuklar için Oyunun Önemi
Psk Beste Güneysu
Nurullah Kızıldağ
KEYİF VEREN SAMSUNSPOR
Nurullah Kızıldağ
Ersin ERGE
DOLMA KALEM DERKEN
Ersin ERGE
Salim YILDIZ
Yılan hikayesi
Salim YILDIZ
Birol BİRCAN
5 Günün Getirdiği…
Birol BİRCAN
Doç. Dr. Yetkin BULUT
İNSAN İRADESİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Metin ATLI
GÖZLER İRFAN BUZ’DA
Metin ATLI
İbrahim Sezen
SAMSUN, SENİ SANA ANLATAMAM Kİ !..
İbrahim Sezen
Selçuk KAYA
VEDA
Selçuk KAYA
Ömer PAMUK
TATİL VE KİTAP
Ömer PAMUK
İlker Mutlu
Veda Ederken
İlker Mutlu
Naci ALTUNCU
KAYIP GENÇLER
Naci ALTUNCU
Kıymet Ocak
PRATİK BİLGİLER
Kıymet Ocak
Tuğçe Gevşek
ORTAYA KARIŞIK
Tuğçe Gevşek
Kurtcan KURT
19 MAYIS'I ANLAMAK
Kurtcan KURT
Yılmaz Özbakır
İNFAK ve TOPLUMSAL FAYDA
Yılmaz Özbakır
Ender GÜR
ELDE VAR HÜZÜN
Ender GÜR
Kadir GÜRKAN
Nereden Baktığımız Önemli
Kadir GÜRKAN
Gül TURAN
ÇİN SEYAHATNAMESİ II
Gül TURAN
Hasan Cem KESKİN
BİZDE ÇOCUKTUK
Hasan Cem KESKİN
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT