HaberlerSamsun haberDr. Paşaoğlu: "Diyanet'in tarihsel izleği özerk bir yapıya imkan vermiyor"

Dr. Paşaoğlu: "Diyanet'in tarihsel izleği özerk bir yapıya imkan vermiyor" - Samsun haber

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kuruluşundan bugüne uzanan öyküsünü aktaran Dr. Mehmet Talha Paşaoğlu, Diyanet'in tarihsel izleğinin özerk bir yapıya imkan vermediğini söyledi.

Dr. Paşaoğlu:

Samsun Üniversitesi Düşünce ve Sanat Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, doktora çalışmasına dayanan "Din, Devlet, Millet: Diyanet İşleri'nin 95 Yıllık Hikayesi" adlı kitabını konuşmak üzere Dr. Mehmet Talha Paşaoğlu'nu ağırladı. Öteki Buluşmalar dizisi kapsamında 22 Nisan 2020 Çarşamba günü gerçekleşen "İdare İşlevinden Milli Birliğe Diyanet'in İzleği: Özerk Olmayan Özne" başlıklı sunum, korona virüsü salgını nedeniyle gerçekleştirilen ilk online buluşma oldu. Hazırladığı doktora tezi çerçevesinde Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kuruluşundan bugüne uzanan öyküsünü aktaran Dr. Paşaoğlu, kurumun tarihsel gelişimini açıklamak üzere anahtar bir işlevi olduğuna inandığı 'izlek bağımlılığı' kavramını açıklamakla söze başladı. Paşaoğlu, "En geniş anlamıyla geçmişin bugün üzerindeki belirleyici etkisini vurgulayan bir kavram olan izlek bağımlılığı, tarihin kritik dönemlerinde yapılan seçimlerin alternatif pek çok güzergah içerisinde belirli bir patikanın inşasına ve daha sonra üzerinde inşa edilen sürecin patikaya bağımlı olarak geliştiğine işaret ediyor" dedi.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurumsal tarihini izlek bağımlılığı kavramı çerçevesinde değerlendiren Paşaoğlu, böylece kurumun kuruluştan itibaren kopuşlardan ziyade süreklilik içerisinde bir gelişim gösterdiğine dikkat çekti. Paşaoğlu, ardından Türk siyasal hayatında yaşanan gelişmelerin geniş çerçevede Türkiye'de din-siyaset ilişkisini, dar anlamda ise Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurumsal tarihini şekillendirdiğini ifade etti. Bu bağlamda Diyanet İşleri Başkanlığı'nın tarihsel gelişimini çeşitli dönemlere ayırarak kategorilendirmeyi işlevsel bulan Paşaoğlu, her dönem öne çıkan temalar üzerinden Diyanet'in gelişim çizgisini ortaya koymaya çalıştı. Tek parti dönemine tekabül eden (1924-1950) ilk döneminde, Başkanlığın henüz proto-kurumsallaşma aşamasında olduğunu ve dönemin din politikalarının etkisiyle idare işleviyle sınırlı bir yetki alanı olduğunu vurguladı. Çok partili siyasi hayata geçilmesiyle birlikte "komünizmle mücadele" çerçevesinde toplumun "dini ve manevi gücünün" artırılmasının tartışıldığını ve Demokrat Parti'ye "din kozunu" vermek istemeyen Cumhuriyet Halk Partisi elitlerinin din politikasında bir açılıma gittiklerini anlatan Paşaoğlu, 1950'de başlayan Demokrat Parti (DP) iktidarında Diyanet'in idare işlevinin esnetildiğine dikkat çekti.

"1950'den sonra Diyanet daha serbest bir söylem üretme alanına sahip olmuş oldu"
Dini Yayınlar Döner Sermayesi'nin kurulması gibi çeşitli yasal düzenlemelerle toplumsal etki alanı genişletilen kurumun 1950-1965 yılları arası dönemde yayınları ve faaliyetleri aracılığıyla 1927'de basılan ilk Türkçe hutbe kitabından beri süre gelen resmi söylemini yaygınlaştırmaya imkan bulduğunu ifade eden Paşaoğlu, kurumun bu dönemde genişleyen yayın faaliyetini analiz ederken şu ifadeleri kullandı:
"1950'den sonra Diyanet daha serbest bir söylem üretme alanına sahip olmuş oldu. Ancak elbette bu söylem üretme alanı hiçbir zaman Cumhuriyet'in kurucu değerleri diye özetleyebileceğimiz resmi ideoloji çerçevesinin dışına çıkmamıştır. Her zaman için bu anlamda Diyanet'in yayınları ile Cumhuriyet ideolojisi arasında bir uyum olduğunu görüyoruz."
Paşaoğlu, bu dönemde TBMM'de yapılan tartışmalarda din ve vicdan hürriyeti alanının genişletilmesi, din eğitimine daha fazla önem verilmesi gibi hususların öne çıktığını dile getirdi.
Diyanet'in üçüncü dönemine tekabül eden 1965-1982 yılları arasında, Türkiye'de siyasal şiddetin yükselişi ve devletin pek çok kurumunun süreç içerisinde politize olmasının da etkisiyle Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurumsal düzeyde siyasallaştığını ve antikomünist bir söylem içerisinde yer aldığını ifade eden Paşaoğlu, özellikle 12 Mart ve 12 Eylül gibi darbe dönemlerinde Diyanet'in resmi yayın organlarında yer alan yazılarda militarist bir tutum sergilediğini vurguladı. Diyanet'in ilgili dönemde yayınlarını inceleyen Paşaoğlu, "Kendi faaliyet ve yayın alanının dışında ve ötesinde ortaya çıkan bir militarist dilin döneme hakim olduğunu görüyoruz" diye konuştu.
Bu dönemde kurumun siyasallaşmasının kurumsallaşma adımlarının atılmasını zorlaştırdığına dikkat çeken Paşaoğlu, Diyanet'in iktidar değişimlerine rağmen istikrarını koruyan bir kuruma dönüşmesinin 1978-1986 arasında Diyanet İşleri Başkanlığı yapan Tayyar Altıkulaç döneminden itibaren mümkün olabildiğini vurguladı.
12 Eylül sonrası dönemde Türkiye'de din-siyaset ilişkilerinin yeniden dizayn edilmesi sonucu dinin milli birlik ve bütünleşmeye imkan sağlayan sosyolojik işlevinin önem kazandığını aktaran Paşaoğlu şöyle dedi: "Dini söylemleri ve pratikleri yönetmede tek yetkili merci (Tekel) olması amaçlanan Diyanet İşleri Başkanlığı, bu uğurda tanınan geniş yetkiler ve sık sık artırılan bütçe sayesinde kurumsallaşmasını tamamlamıştır. Fakat 1980'lerde dinin bir kamu hizmeti olarak halka sunulması hususunda tek değil ancak devletin tanıdığı tek kurumsal aktör olarak öne çıkmıştır."

"Diyanetin özerkliği tartışmaları 1990'larda başladı"
Diyanet'in kurumsallaşmasını tamamlamasıyla birlikte Diyanet Dergi aracılığıyla milliyetçi ve vatanperver ulus devlet vatandaşı inşa etme hususunda öteden beri üstlendiği misyonu artık güçlü bir toplumsal aktör olarak Diyanet Dergi ve hutbeler aracılığıyla üstlendiğini beliren Paşaoğlu, 1990'larda özerklik tartışmalarının başladığını ifade etti. Özellikle 1980'lerin sonunda ve 1990'lı yıllarda Alevilik tartışmalarının gündeme geldiğine işaret edilen yayında Paşaoğlu, Aleviliği ve diğer inançları dışlayan/mahkum eden tutumun 1950'lerdeki Müşavere Heyeti kararlarında izleri sürülebilecek olan "zararlı neşriyat" algısıyla eskiden beri yürürlükte olduğunu vurguladı. Paşaoğlu, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın adı konmamış ve açıkça ifade edilmemiş olsa da Sünni Hanefi İslam'ı benimseyen bir tutumu olduğunun bilindiğini vurguladı.
Kurumun 2003'ten itibaren 5. dönemine girdiğini anlatan Paşaoğlu, AK Parti iktidarının ilk yıllarında kurumla görece mesafeli olarak kurulan ilişkilerin 2010 sonrasında kurumu git gide siyasi iktidara bağlı hale getirdiğini iddia eden Paşaoğlu, "Başkanlığın AK Parti iktidarı döneminde hegemonik (Milliyetçi, muhafazakar, gelenekçi) ve anti-hegemonik (Batıcı, liberal, demokratik) siyasi söylemlerin birlikte taşınmasına katkı sağladığını" ve bu dönemde "milli birlik söyleminin taşıyıcısı olma" rolünü üzerine aldığını ve kurumsal kimliğini yenileyerek sürdürdüğünü kaydetti.
Mehmet Talha Paşaoğlu, son olarak "izlek bağımlılığı" çerçevesinde Diyanet'in özerk bir yapıya kavuşmasının bugün mümkün olmadığını savundu. Sunumun ardından gerçekleşen soru-cevap faslında, 15 Temmuz 2016 Darbe Girişimi sonrası kamuoyunda tazelediği güven ilişkisini Kovid-19 salgını sırasında aldığı kararlar ile zedeleyip zedelemediği tartışıldı.

EN ÇOK OKUNANLAR

Avrasya Tüneli girişinde meydana gelen trafik kazasında bir kişi yaşamını yitird

1 Avrasya Tüneli girişinde meydana gelen trafik kazasında bir kişi yaşamını yitird

Lastiği patlayan işçi servisi bariyerlere çarptı, yolcular burnu bile kanamadan

2 Lastiği patlayan işçi servisi bariyerlere çarptı, yolcular burnu bile kanamadan

Patlama sonrası hastaneye kaldırılan 114 kişiden 92'si taburcu oldu

3 Patlama sonrası hastaneye kaldırılan 114 kişiden 92'si taburcu oldu

Aydın'daki yangında bir ev kullanılmaz hale geldi, 20 koyun telef oldu

4 Aydın'daki yangında bir ev kullanılmaz hale geldi, 20 koyun telef oldu

Marius Sumudica: "Bu 3 puanın bizi Süper Ligde tutacağına inanıyoruz"

5 Marius Sumudica: "Bu 3 puanın bizi Süper Ligde tutacağına inanıyoruz"

Adana'da 2 bin 826 polisle huzur ve güven uygulaması

6 Adana'da 2 bin 826 polisle huzur ve güven uygulaması

Bülent Uygun: "Bu ligde Denizlispor'umuz kalacaktır"

7 Bülent Uygun: "Bu ligde Denizlispor'umuz kalacaktır"

Afet Kriminal İnceleme ekibi Hendek'te havai fişek fabrikası patlama bölgesinde

8 Afet Kriminal İnceleme ekibi Hendek'te havai fişek fabrikası patlama bölgesinde

Park halindeki otomobil alevlere teslim oldu

9 Park halindeki otomobil alevlere teslim oldu


SIRADAKİ HABER