YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

İbrahim TELLİOĞLU

AMİSOS SAMSUN MU?

Samsun tarihi ile yazılan eserlerin pek çoğunda Samsun’un en eski adının Amisos olduğu, şehrin bu antik kentin kalıntıları üzerinde yükseldiği anlatılır. Günümüzde hazırlanan eserlerin büyük kısmında da bu hüküm hiç sorgulanmaksızın devam ettirilir. Ancak kentin yerleşme evrimi incelendiğinde gerçeğin böyle olmadığı açıkça anlaşılabilir. Bununla birlikte Samsun tarihi ile ilgili bu zamana kadar oluşan algılar o kadar güçlü haldedir ki bunların bir kısmının tarihî delili olmadığı ortaya konulması bile büyük tepki görebilmektedir. Amisos harabelerinden bir şehir inşa edenler ya da Amazonlar üzerinden kent kimliği oluşturmaya çalışanlar bunların başında gelir.

Yazımıza konu yaptığımız Amisos, Samsun mu? sorusunun cevabı şehrimizin tarihi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu konuda doğru cevapları bulabilmek için eldeki veriler üzerinde analitik düşünmek oldukça önemlidir. Akalan’da çıkarılan arkeolojik malzemelerden anlaşıldığı kadarıyla MÖ VII. yüzyılın son çeyreğinde açılan[1] Amisos kolonisi Miletoslu göçmenler tarafından ticaret yapmak maksadıyla kurulmuştur. Kentin ticaret merkezi olarak kurulduğu not edilmesi gereken ilk önemli husustur. Şehirlerin gelişimi kuruluş amaçlarına bağlı olarak farklılık gösterdiğinden Amisos da bir ticaret merkezi olarak kayıt altına alınmalıdır. Nitekim bazı şehirler bir meydanın ya da önemli bir dini yapının çevresinde gelişirken bazıları bir kale-şehirdir ve bölgeyi korumak üzere inşa edilen kalenin etrafında büyür. Samsun’un gelişimi bu mantıkla değerlendirildiği zaman Miletosluların kurduğu Amisos kolonisi bir ticaret merkezi, etrafı surlarla çevrilerek getirilen malların korunduğu ve alışveriş yapıldığı bir yer olarak tasarlanmıştır. Cenevizliler tarafından 1419’da yakıldığı zamana kadar da bir ticaret merkezi olarak kalmıştır. Şehri kuran Miletoslulardan son sakinleri olan Cenevizlilere kadar bölgeyi elde tutanlar, başka kolonicilerin bile buraya yerleşmesine müsaade etmemişlerdir. Haliyle burası bir ticaret merkezi vasfıyla yaşamıştır. Amisos kolonisinin yer aldığı Baruthane mevkiinde bulunan kalenin çevresinde bir yerleşim olmamıştır. Osmanlılar 1419’da şehri kuşattığında onlara karşı duramayacağını anlayan Cenevizliler yöreden ayrılırken Amisos’u yakıp gitmiştir.[2] Bu tarihten sonra bölge harabe haline gelmiş olup yakın zamana kadar da ıssız vaziyettedir.

Samsun’da ikinci bir kale Selçuklular zamanında kurulmuştu. Bizans kaynaklarına göre 1178’ten itibaren Samsun sahilinde Selçuklular görülmekteydi.[3] Amisos’un doğusunda, bugünkü Saathane Meydanı ve çevresinde Türklere ait olup geç dönem kaynaklarında Müslüman Samsun adıyla anılan bir yerleşim yerinden bahsedilmektedir. Samsun şehri 1184’ten itibaren yapılmaya başlanan kale ile Selçukluların Karadeniz’deki üssü haline gelmiştir. Bu kalenin etrafında başlayan Türk iskânı ile birlikte Amisos kolonisinin hemen doğusunda, bazılarının ifadesiyle bir ok atımı mesafede[4] bir kale-şehir ortaya çıkmaya başlamıştır. Türk kaynakları tarafından Müslüman Samsun olarak adlandırılan bu şehrin büyümesi sonucu Samsun şehri ortaya çıkmıştır. Bu gelişmeler yaşanırken Amisos kolonisi, ilk kurulduğu zamanki izole yapısını koruyarak Baruthane’de varlığını sürdürmüştür. Türk kaynakları da bu şehre Gâvur Samsun der. Osmanlı hâkimiyetine kadar iki merkezli bir şehir hüviyetine sahip olan Samsun, Osmanlıların bölgenin tamamını ele geçirmesinden sonra birleşmiştir. Bununla birlikte Saathane ve çevresinde büyüyen Müslüman Samsun bir Türk-İslam şehri olarak gelişmesini devam ettirirken Amisos arkeolojik bir alan haline dönüşmüştür.

Sonuçta Amisos, Samsun değildir. Koloniciler tarafından kurulan şehir coğrafi ve tarihî derinliği açısından farklı bir yer, Samsun farklı bir yerdir. Bölgedeki en eski yerleşim yeri olan Tekkeköy’deki mağara yerleşimleri ya da İkiztepe’de ortaya çıkan yerleşim nasıl farklı bir uygarlığın ürünü ise Amisos ve Samsun da farklı medeniyetlerin ürünüdür. Amisos kolonicilerden XV. yüzyıla kadar ticaret merkezidir. Osmanlılara kadar ticaretle uğraşan toplulukların denetiminde kalmıştır. Etrafında bir yerleşim olmamıştır. En son Cenevizliler yakıp gittiklerinde geride surlar içerisinde bir ticaret kolonisi bırakıp gitmişlerdi. Selçukluların Saathane civarında kurduğu kale ise Türklerin Karadeniz’de söz sahibi olabilmesi açısından çok önemli bir askeri merkezdi. Ancak daha da önemlisi bu kalenin çevresinde oluşan mahalleler Samsun şehrinin ilk parçaları olmuştur. Samsun son yıllara kadar Saathane’nin çevresinde büyüdü. O yüzden Samsun şehrinin ortaya çıkışını Selçuklularla birlikte başlatmak tarihî gerçeklere uygun düşer.

 

[1]     Darejan Kacharava, “Polis Hellenis in the Black Sea Area”,Actes du X Symposium de Vani Pont-Euxin et Polis (23-26 Septembre 2002), Paris 2005, s. 11 vd.

[2]     Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebi,Solak-zâde Tarihi, I (nşr. V. Çabuk), Ankara 1989, s. 179 vd.; Hoca Sadettin Efendi,Tacü't-Tevarih, II (nşr. İ. Parmaksızoğlu), Ankara 1992, s. 96 vd.

[3]     Anthony Bryer, “A Byzantine Family: The Gabrates, c. 979-c. 1653”,University of Birmingham Historical Journal,XII(1970), s. 170.

[4]     Johannes Schiltberger,Türkler ve Tatarlar Arasında (1394-1427)(nşr. T. Akpınar), İstanbul 1995, s. 51; Ruj Gonzales de Clavijo,Embassy to Tamerlane 1403-1406 (nşr. G. Le Strange), London 1928, s. 108.

DOĞU KARADENİZ'DE RUM SOYKIRIMI OLDU MU? 2DOĞU KARADENİZ’DE RUM SOYKIRIMI OLDU MU? 1DOĞU KARADENİZ'DE RUM SOYKIRIMI OLDU MU?YÜZ YILLIK SENARYOAMİSOS SAMSUN MU?Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
ADAYLAR VE KADROLAR
Osman KARA
Kadir GÜRKAN
Türkiye ne yapması gerektiğini biliyor
Kadir GÜRKAN
Şakir DEMİRCİ
SEÇİM ANKETLERİNE FAZLA İNANMA ANKETSİZ DE KALMA
Şakir DEMİRCİ
Erdem EROL
SORUN KAFADA
Erdem EROL
Mustafa GENÇ
"VAR OLMAYA SEBEP, ALEME RAHMET SON PEYGAMBER DOĞDU İSMİ MUHAMMED!"
Mustafa GENÇ
Kenan ERZURUMLU
Patrik Barthalemous ve Kin Kapısı
Kenan ERZURUMLU
Birol BİRCAN
Hal-i Pürmelal-3
Birol BİRCAN
Şenol Yücedağ
EKONOMİK GERİ DÖNÜŞÜM (1)
Şenol Yücedağ
Nami Cem İYİGÜN
KARBON TİCARETİ VE KARBON BORSALARI-1
Nami Cem İYİGÜN
Tevfik DEMİR
Yazık oldu Samsunspor'a
Tevfik DEMİR
Burhan UYAN
GENÇLERİMİZİ BUNA HAZIRLIYOR MUYUZ?
Burhan UYAN
Naci ALTUNCU
ATATÜRK’Ü ANDIK, ANIYORUZ, ANACAĞIZ… O KADAR (MI) ?
Naci ALTUNCU
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
POŞET
Prof Dr Yücel TANYERİ
Av. Dr. Cengizhan Hatipoğlu
Velayet Kararında Çocuğun Söz Hakkı Var Mı?
Av Dr Cengizhan Hatipoğlu
Selçuk KAYA
Bu kayıp hocaya yazar
Selçuk KAYA
Salim YILDIZ
İyiki varsın Ahmet
Salim YILDIZ
Metin ATLI
HOCA KREDİSİNİ TÜKETİYOR
Metin ATLI
Ceyhun DONBAY
TANER HOCA DEDİĞİNİ YAPTI!
Ceyhun DONBAY
Kürşad GÜNDOĞDU
Şah çekiyorlar Mat olmayacağız!
Kürşad GÜNDOĞDU
Cevdet YILMAZ
Karadeniz Sahil Yolu İzlenimleri - ILAZ SEDDİ
Cevdet YILMAZ
Erdal AĞAR
İnsan Beyninden Yapay Zekâya-I
Erdal AĞAR
Ayhan HAMLI
ATATÜRK VE ZEKİ MÜREN
Ayhan HAMLI
Akın ÜNER
AŞK EVRİM Mİ GEÇİRİYOR?
Akın ÜNER
M. Halistin KUKUL
YAZIKTIR!..GÜNAHTIR!..AYIPTIR!..
M Halistin KUKUL
Fulya ZORLU
Kimin Tercihi?
Fulya ZORLU
Gül TURAN
RİTA'YA MEKTUPLAR IV
Gül TURAN
Turgay SAAT
ADALARI KAYBETMEYELİM
Turgay SAAT
Ömer PAMUK
GÖRÜŞ AÇISI...
Ömer PAMUK
Kenan ÖZTÜRK
Gökçepınar yaylasından     
Kenan ÖZTÜRK
Yavuz BAYRAM
Fizik Ötesi Şiddet!..
Yavuz BAYRAM
Hikmet KURADA
Türkiye Off-Road Şampiyonası Sinop’ta Yapıldı
Hikmet KURADA
Dr. E. Kurmay İbrahim YILDIRIM
Atatürk'ü Diğer Liderlerden Ayıran Özellikler-3
Dr E Kurmay İbrahim YILDIRIM
Zati ÜRER
EĞİTİM KÖYLERİ
Zati ÜRER
Embiya SANCAK
GÜLSAN ÜZERİNE
Embiya SANCAK
Alpaslan ÇEPNİ
M. KEMAL
Alpaslan ÇEPNİ
Doç. Dr. Yetkin BULUT
1 SAATTE 10 MİLYAR DOLAR
Doç Dr Yetkin BULUT
Hasan Cem KESKİN
BABA OCAĞI
Hasan Cem KESKİN
Ersin ERGE
BEN 10 KASIM
Ersin ERGE
İbrahim TELLİOĞLU
DOĞU KARADENİZ'DE RUM SOYKIRIMI OLDU MU? 2
İbrahim TELLİOĞLU
Ergin KAHVECİ
İYİ Kİ VARDIN...
Ergin KAHVECİ
Kenan KAYIKÇI
Sporda Altyapı Sorunları
Kenan KAYIKÇI
Selamet ATLI
GOL YOLLARIMIZ SIKINTILI
Selamet ATLI
Bahadır BAŞ
KİMLER KONKORDATA KOMİSERLİĞİ YAPABİLİRLER
Bahadır BAŞ
Kerem GÜREL
Meşhuriyet Çağının Kayan Yıldızları
Kerem GÜREL
Ender GÜR
GÖZ GÖRE GÖRE
Ender GÜR
Cesur CEYLAN
ANLADIĞIN KADARDIR HAYAT
Cesur CEYLAN
Ahmet HAYVALI
7143  YASA VE HAKLI  BİR TALEP...
Ahmet HAYVALI
İlker Mutlu
İlle de gençlik...
İlker Mutlu
Mehmet ÖZ
TÜRKLERDE MİLLET ŞUURU
Mehmet ÖZ