YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Prof. Dr. Osman DEMİR

SIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLENİRSE ENFLASYONLA MÜCADELE ZAFİYETE UĞRAR MI?

Geçen haftaki yazımda merkez bankasının sıfır reel faiz oranı hedeflemesini önermiştim. Diğer bir deyişle “merkez bankası enflasyon oranına eşit nominal faiz oranı politikası izlesin” önerisinde bulunmuştum. Bu yazımda sıfır reel faiz oranı hedeflemesinin enflasyonla mücadeleyi zafiyete uğratıp uğratmayacağını sorgulamak istiyorum.

Sıfır reel faiz oranı hedeflenirse enflasyonla mücadele zafiyete uğrar mı? Sorusunu cevaplamak için, enflasyonun nasıl ortaya çıktığından başlamakta fayda vardır. Enflasyon üç şekilde ortaya çıkar: 1)Toplam talep artışı, 2) girdi maliyetleri artışı ve 3) üreticilerin ürünlerine zam yapması. Toplam talep artışından kaynaklanan enflasyon talep enflasyonu, girdi maliyetlerindeki artıştan kaynaklanan enflasyon maliyet enflasyonu, üreticilerin ürünlerine zam yapmalarından kaynaklanan enflasyon fiyat enflasyonu diye adlandırılır.

 Talep enflasyonu toplam talepteki artıştan kaynaklanır. Merkez bankası talep enflasyonuna mani olmak amacıyla yüksek faiz (sıfırdan büyük reel faiz) oranı politikası izlerse, hane halkları tüketim harcamalarını kısıp tasarruflarını artırabilirler. Böylece toplam talep baskılanabilir ve talep enflasyonuna mani olunabilir. Ancak bu politika geçici bir süre etkili olabilir. Çünkü tasarruflar bankada belli bir vadeyle tutulur. Tasarruf sahibi vade sonunda anapara ve faiz geliriyle birlikte daha yüksek satın alma gücüne kavuşmuş olarak parasını bankadan çeker. Daha yüksek satın alma gücü daha yüksek toplam talebe ve daha yüksek enflasyon oranına yol açabilir. Dolayısıyla yüksek faiz politikası talep enflasyonuna karşı kısa vadede etkili, uzun vadede etkisiz olabilir, hatta enflasyonu daha çok artırabilir.

Maliyet enflasyonu, üretim girdilerinin (emek, sermaye, doğal kaynak vd.) fiyatlarının (ücret, faiz, kira, hammadde ve aramalı fiyatları) artmasından kaynaklanan fiyat artışlarıdır. Merkez bankası talep enflasyonunu önlemek amacıyla yüksek faiz oranı politikası izlerse, bu politika gecikmeli olarak maliyet enflasyonuna yol açabilir. Çünkü faiz oranı artınca girdi maliyeti artar. Yüksek faiz oranıyla fon toplayan bir banka daha yüksek faiz oranıyla kredi vermek zorunda kalır. Yüksek faiz oranıyla kredi kullanan firma katlandığı faiz maliyetini ürettiği ürünün fiyatına yansıtır. Böylece fiyatlar artar, enflasyon sorunu ortaya çıkar. Enflasyonu önlemek için izlenen yüksek faiz oranı politikası enflasyonu besleyen bir araca dönüşür.

Fiyat enflasyonu, üreticilerin ürünlerine zam yapmalarından kaynaklanan enflasyondur. Üreticiler ürünlerine üç sebeple zam yapabilirler: 1) Diğer girdilerin fiyatlarının artması, 2) beklenen enflasyonun artması, 3) açgözlülük.

Ürünlerin fiyatları genellikle üretimlerinde kullanılan girdilerin maliyetine kâr marjı eklenerek oluşur. Emek girdisinin fiyatı olan ücret, sermaye girdisinin fiyatı olan faiz oranı ve doğal kaynakların fiyatı olan kiralar artınca üretici kendi payı olan kârı artırmak zorunda kalır. Üretici kârını nominal olarak artırınca bu da ürünün fiyatına yansır. Böylece yüksek faiz, yüksek nominal kâr, yüksek fiyatlar genel düzeyi ve yüksek enflasyon oranı süreci yaşanmış olur.

Beklenen enflasyon artarsa, üretici gelecekte satın alma gücü kaybına uğramamak için ürününe zam yapar. Beklenen enflasyon arttıkça ürüne yapılan zam, ürüne yapılan zam arttıkça enflasyon oranı artar ve enflasyon kendi kendini besleyen bir sürece dönüşebilir. Faiz oranının artması beklenen enflasyonu artıracağı için yüksek faiz politikası bu yönüyle de enflasyonu artırıcı etki yapmış olur.

Diğer girdi maliyetleri artmadığı halde, üreticilerin açgözlülük yaparak ürünlerine zam yapmaları fiyatları artırabilir. Üreticilerin açgözlülük yapmaları sermayedarların açgözlülük yapmalarından kaynaklanabilir. Sermayedarlar açgözlülük yaparak yüksek faizde ısrar ederlerse, üreticiler açgözlülük yaparak kâr marjlarının artmasını bir hak olarak görebilirler. Oysa sıfır reel faiz oranı politikası izlenirse, hem sermayedarlar, hem de üreticiler açgözlülük yapmamış, kanaatkâr davranmış olurlar.

Sıfır reel faiz oranı hedeflemesine şöyle bir itiraz gelebilir: Mevcut uygulamada merkez bankası yüksek enflasyon halinde negatif reel faiz oranı politikasıyla harcamaları kısıp enflasyonu frenleyebilir. Oysa sıfır reel faiz oranı hedeflenirse, enflasyon yüksek olduğu zaman nominal faiz oranı da yüksek olacağı için, enflasyon ve nominal faiz oranları birbirini besleyen süreçlere dönüşebilir. Böyle bir sorun gerçekten yaşanabilir. Ancak sıfır reel faiz oranı politikası izlenirse, enflasyon oranının aşırı yüksek olma ihtimali azalır. Buna rağmen sorun ortaya çıkarsa, diğer parasal araçlarla ve mali tedbirlerle sorun çözülebilir.

Sonuç itibariyle sıfır reel faiz oranı hedeflemesi kesinlikle uygulanamaz fantezi bir politika değildir. Faiz lobilerinin etkisiyle şartlanmış düşüncelerimizi ciddi anlamda sorgulamaya ihtiyacımız vardır. Sıfır reel faiz politikası izlenmesi halinde ortaya çıkabilecek zayıflıklar diğer para politikası ve maliye politikası araçlarıyla pekala telafi edilebilir.

SANAL PARAYA GEÇİŞ TERCİH DEĞİL, ZORUNLULUKTURSANAL PARA SİSTEMİNDE BANKACILIKSANAL PARA SİSTEMİNDE MERKEZ BANKACILIĞIELVEDA KAĞIT PARA, HOŞ GELDİN SANAL PARAALTIN FİYATLARINDAKİ ARTIŞKURBAN BEREKETİSIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLEMENİN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARISIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLENİRSE ENFLASYONLA MÜCADELE ZAFİYETE UĞRAR MI?MERKEZ BANKASI SIFIR REEL FAİZ ORANI HEDEFLESİNS400’LER GELİYOR, TEŞEKKÜRLER SAYIN CUMHURBAŞKANIMYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Metin ATLI
NAZAR DEĞMESİN
Metin ATLI
Psk. Beste GÜNEYSU
İçimizdeki Işık: Motivasyon
Psk Beste GÜNEYSU
Mustafa GENÇ
İYİ İNSANLAR İYİ ATLARA BİNİP GİDERLERMİŞ!
Mustafa GENÇ
Mustafa ÖZBALCI
SEVGİ, HOŞGÖRÜ VE DOSTLUK  
Mustafa ÖZBALCI
Ender GÜR
FARKLI GALİBİYET
Ender GÜR
Selamet ATLI
SOĞUK HAVADA SICACIK GALİBİYET
Selamet ATLI
Salim YILDIZ
İyi oyun süper skor
Salim YILDIZ
Cesur CEYLAN
AŞK
Cesur CEYLAN
Ayhan HAMLI
EVLADINI İSTEYEN ANNELERİN SESİYLE YIKILSIN KANDİL
Ayhan HAMLI
Ersin ERGE
REMEO VE JULİET’İN YAŞADIĞI YERDEYKEN
Ersin ERGE
Şakir DEMİRCİ
ÇARŞAMBA OVASI SAMSUN’UN SERVETİDİR SANTRAL BAŞKA YERE…
Şakir DEMİRCİ
Prof. Dr. Osman DEMİR
SANAL PARAYA GEÇİŞ TERCİH DEĞİL, ZORUNLULUKTUR
Prof Dr Osman DEMİR
Kenan ÖZTÜRK
Nimet çarpsın ki!..
Kenan ÖZTÜRK
Hikmet KURADA
SİVAS KONGRESİ’NİN 100. YILINDA SİVASTAYDIM
Hikmet KURADA
Serkan Eskalen
HABER GAZETESİ YÜKSELİŞE DEVAM EDİYOR!
Serkan Eskalen
Nurullah Kızıldağ
Sabır ve inanç gerek
Nurullah Kızıldağ
Birol BİRCAN
BAFRA RÜŞDİYESİ-2
Birol BİRCAN
Murat Akar
BULVAR  AVM‘NİN ÖNÜNDEN GEÇERKEN…
Murat Akar
Nagehan Yeşilyurt
Nagehan Köyünüzde
Nagehan Yeşilyurt
Mustafa CİVELEK
Şampiyonlukta favorim Samsun
Mustafa CİVELEK
Ergin KAHVECİ
DEĞİŞTİRİP DURMAYIN!
Ergin KAHVECİ
Doç. Dr. Yetkin BULUT
GASTRO DİPLOMASIİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Alpaslan ÇEPNİ
AMACIMIZ ÜZÜM YEMEKTİR
Alpaslan ÇEPNİ
Akın ÜNER
TARHANA OSMAN, MARGARİN MEHMET'E KARŞI...
Akın ÜNER
Psk. Beste Güneysu
Akran Zorbalığı 2
Psk Beste Güneysu
Prof. Dr. Yusuf DEMİR
Kurban Olayım…
Prof Dr Yusuf DEMİR
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
KURBAN
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
İbrahim Sezen
SAMSUN, SENİ SANA ANLATAMAM Kİ !..
İbrahim Sezen
Ömer PAMUK
TATİL VE KİTAP
Ömer PAMUK
İlker Mutlu
Veda Ederken
İlker Mutlu
Naci ALTUNCU
KAYIP GENÇLER
Naci ALTUNCU
Kıymet Ocak
PRATİK BİLGİLER
Kıymet Ocak
Tuğçe Gevşek
ORTAYA KARIŞIK
Tuğçe Gevşek
Kurtcan KURT
19 MAYIS'I ANLAMAK
Kurtcan KURT
Yılmaz Özbakır
İNFAK ve TOPLUMSAL FAYDA
Yılmaz Özbakır
Kadir GÜRKAN
Nereden Baktığımız Önemli
Kadir GÜRKAN
Gül TURAN
ÇİN SEYAHATNAMESİ II
Gül TURAN
Hasan Cem KESKİN
BİZDE ÇOCUKTUK
Hasan Cem KESKİN
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT