Çalışma hayatında aktif rol oynayan milyonlarca kadının en büyük hedeflerinden biri, emeklilik hakkına güvenle ulaşabilmektir. Özellikle annelik sorumluluğuyla birlikte iş hayatına ara vermek durumunda kalan kadın çalışanlar için yasal düzenlemeler, kaybolan süreleri telafi edecek çok önemli finansal ve zamansal fırsatları beraberinde getiriyor. Türkiye'deki mevcut sosyal güvenlik mevzuatı, kadınların doğum nedeniyle prim kaybı yaşadıkları dönemleri toptan satın almalarına imkan tanıyor.
Doğum Borçlanması Kapsamı Genişletildi
Sosyal güvenlik sisteminde yapılan yeni düzenlemeler, annelerin erken emeklilik hayallerini destekleyen önemli yenilikler içeriyor. Daha önce en fazla iki çocuk için yapılabilen doğum borçlanması hakkı artık üç çocuğa kadar yükseltildi. Geçmişte esnaf ve kendi işini yapan Bağ-Kur kapsamındaki annelerin yararlanamadığı bu hak, yeni dönemde isteğe bağlı sigortalılar dahil olmak üzere tüm kurumları kapsayacak şekilde genişletildi.
Bu sayede SSK'lı çalışanlar, Bağ-Kur'lular ve kadın memurlar, ayrım gözetmeksizin doğum borçlanması imkanından faydalanabiliyor. Her bir çocuk için kadınlara iki yıl, yani 720 gün prim kazanma hakkı veriliyor. Doğum sonrasındaki iki yıllık süreçte çalışmamış olan anneler, üç çocuk için borçlanma yaptıklarında toplamda 6 yıl, yani 2 bin 160 gün prim satın alarak emeklilik hesaplarına dahil edebiliyorlar.
Borçlanma Yapabilmek İçin Gerekli Şartlar
Doğum borçlanmasından yararlanabilmek için yasal olarak belirlenen kriterlerin eksiksiz karşılanması gerekiyor. İlk olarak, doğumun gerçekleştiği tarihten önce kadının adına tescil edilmiş ve en az bir gün bile olsa prim ödemesi yapılmış bir sigorta başlangıcının bulunması şartı aranıyor. İkinci olarak, borçlanılacak süre zarfında kadın adına uzun vadeli sigorta primi ödenmemiş, yani bu dönemde aktif olarak çalışılmamış olması önem arz ediyor. Son olarak, borçlanmaya konu olan çocuğun sağ doğması ve borçlanılan süre boyunca yaşaması yasal bir zorunluluk olarak öne çıkıyor.
Doğumdan sonra vefat durumunda ise sadece vefat tarihine kadar olan süreler borçlanılabiliyor. On altı haftaya kadar uzatılan analık izinleri de bu iki yıllık borçlanma süresine dahil ediliyor. Peş peşe yapılan doğumlarda ise iki yıl dolmadan ikinci çocuk dünyaya gelirse, ilk doğumdan ikinci doğuma kadar geçen süre ile ikinci doğum için geçerli olan iki yıllık sürenin toplamı kadar borçlanma gerçekleştirilebiliyor.
Staj Sigortası Olan Kadınlara EYT Kapısı Açılıyor
Mevzuattaki en büyük avantajlardan biri de staj ve çıraklık dönemine ait sigorta geçmişi olan annelere sunuluyor. Normal şartlarda sigorta başlangıcından önce doğan çocuklar için borçlanma yapılamazken, staj veya çıraklık sigortasından sonra dünyaya gelen çocuklar bu kuralın istisnasını oluşturuyor.
Eğer kadının staj yaptığı tarih ile uzun vadeli sigorta kollarından işe başladığı tarih arasında bir doğum gerçekleşmişse, bu sürenin borçlanılması sigorta başlangıç tarihini geriye çekiyor. Bu durum, hak sahibi kadının işe başlangıç tarihini öne çekerek yaş şartını değiştirmesine ve doğrudan Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kapsamına girmesine olanak tanıyor.
Evlat Edinme Durumunda Borçlanma Hakları
Yasal düzenlemeler sadece biyolojik anneleri değil, evlat edinen kadın sigortalıları da koruma altına alıyor. İki yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya tek başına evlat edinen kadınlar, doğum borçlanması haklarından aynı şekilde yararlanabiliyor.
Bu süreçte hem çocuğu doğuran biyolojik annenin hem de evlat edinen annenin hakları korunuyor. Doğuran anne, doğumdan çocuğun evlatlık verildiği tarihe kadar geçen maksimum iki yıllık süreyi borçlanabilirken; evlat edinen anne ise çocuğu evlat edindiği tarihten itibaren, doğumdan sonraki iki yıllık sürenin dolacağı tarihe kadar olan boşluğu prim olarak satın alabiliyor.
Ödeme Oranları ve Sağlanan Prim Avantajları
Doğum borçlanması yapmak isteyen kadınların bu hakkı sonuna kadar kullanma zorunluluğu bulunmuyor. Anneler, emeklilikleri için ne kadar prim gününe ihtiyaç duyuyorlarsa, sadece o kadarlık süreyi borçlanarak ödeme yapabiliyorlar. Borçlanma tutarları, başvuru tarihindeki yürürlükte olan asgari ücret üzerinden hesaplanıyor. Sosyal güvenlik mevzuatına göre normal borçlanma oranları yüzde 45 olarak belirlenmişken, doğum borçlanması yapacak annelere özel bir kolaylık sağlanarak bu oran yüzde 32 seviyesine çekilmiştir. Kadınlar, brüt asgari ücretin yüzde 32'si taban olmak üzere, bu tutarın 9 katına kadar olan aralıkta kendi belirledikleri seviyeden prim ödemesi gerçekleştirebiliyorlar. Uzmanlar, prim gün sayısını doldurmasına rağmen yaşını bekleyen kadınların bu ödemeyi emeklilik tarihlerine kısa bir süre kala yapmalarının mali açıdan daha avantajlı olacağını belirtiyor.