Bilecik ilinin eski adı sorulduğunda verilecek en doğru kısa cevap Belekoma veya Belekome’dir. Bizans döneminde kale çevresinde gelişen yerleşim bu adla anılmış, isim zaman içinde Bilecik biçimini almıştır.
Bilecik’in Bilinen Eski Adları
Bilecik tarihi anlatılırken iki eski isim öne çıkar:
- Agrilion veya Agrileion
- Belekoma, Belekome ya da Belo Kome
Bu adlar aynı döneme ve aynı yerleşim noktasına ait değildir. Agrilion, bugünkü şehir merkezinin güneybatısındaki daha eski bir antik yerleşimle ilişkilendirilir.
Belekoma ise Bilecik kentinin doğrudan öncülü kabul edilen Bizans yerleşiminin adıdır. Bu nedenle “Bilecik’in eski adı nedir?” sorusunun temel cevabı Belekoma’dır.
Agrilion Nedir?
Agrilion veya Agrileion, Bilecik çevresindeki antik yerleşimlerden biri olarak kayıtlarda yer alır. Yerleşimin bugünkü şehir merkezinin yaklaşık 2,5 kilometre güneybatısındaki Beşiktaş Tepe ve Gülümbe çevresinde bulunduğu değerlendirilir.
Bölgedeki nekropol, su kanalı, tümülüs ve lahit kalıntıları eski yerleşimin varlığını destekler. Ancak Agrilion’u doğrudan “Hitit döneminde Bilecik’in adı” şeklinde tanımlamak kesin değildir.
Belekoma Hangi Dönemde Kullanıldı?
Doğu Roma, diğer adıyla Bizans döneminde kent Belekoma veya Belekome adıyla biliniyordu. Yerleşim, Hamsu ve Tabakhane dereleri arasındaki kaya çıkıntısında bulunan kale çevresinde gelişti.
Osmanlıların bölgeyi ele geçirmesinden sonra yerleşim büyümeye devam etti. Belekoma adının zaman içinde Bilecik biçimine dönüştüğü görüşü yaygın kabul görür.
Bilecik Adı Nereden Geliyor?
Bilecik adının kökeni kesin biçimde açıklanabilmiş değildir. Tarih araştırmalarında Belekoma veya Vile biçimindeki eski adın Türkçe söyleyişe uyarlanarak Bilecik’e dönüştüğü görüşü öne çıkar.
Halk arasında anlatılan iki ayrı rivayet de vardır. İlkinde “Bileydik buraya kurardık” sözünün zamanla Bilecik’e dönüştüğü söylenir.
Diğer rivayete göre Osman Gazi’nin askerlerine kılıçlarını “bileylemelerini” söylemesi şehrin adına kaynaklık etmiştir. Bu anlatımlar sözlü kültürün parçasıdır; tarihî belge niteliği taşımaz.
Ertuğrul Bilecik’in Eski Adı mı?
Ertuğrul, Bilecik şehir merkezinin eski adı değildir. Osmanlı döneminde bölge, merkezi Bilecik olan Ertuğrul Sancağı veya Ertuğrul Livası adıyla yönetilmiştir.
Dolayısıyla eski adlar listesinde “Ertuğrul” yazılırken bunun şehir adı değil, idarî bölge adı olduğu belirtilmelidir.
Bilecik’in Tarihteki Önemi
Bilecik ve Söğüt çevresi, Osmanlı Beyliği’nin kuruluş coğrafyasıdır. Şeyh Edebali Türbesi, Ertuğrul Gazi Türbesi, Dursun Fakih Türbesi ve Söğüt’teki tarihî yapılar bu dönemin izlerini taşır.
Bilecik ayrıca Kurtuluş Savaşı sırasında büyük zarar gördü. Kentte Osmanlı kuruluş döneminin yanı sıra Millî Mücadele yıllarına ait tarihî izler de bulunur.
Bilecik’in Eski Adları Kısaca
| Dönem veya kullanım | Ad | Açıklama |
|---|---|---|
| Antik dönem | Agrilion/Agrileion | Bilecik yakınındaki eski yerleşim |
| Bizans dönemi | Belekoma/Belekome | Bugünkü Bilecik’in öncülü kabul edilen kale yerleşimi |
| Osmanlı dönemi | Bilecik | Kent adı olarak kullanıldı |
| Osmanlı idarî yapısı | Ertuğrul Sancağı | Bilecik merkezli idarî bölge |
| Cumhuriyet dönemi | Bilecik | İlin ve şehir merkezinin günümüzdeki adı |