Yıllardır konuşulan "Kök maaşım düşük kaldı, zam alamadım" ya da "Komşumla aynı maaşı alıyorum ama ben daha çok prim ödedim" dertleri sonunda Ankara'nın masasına geldi. Sosyal güvenlik sisteminde köklü bir revizyon kapıda. Artık sadece SGK'dan yatan rakama değil, emeklinin kapısından içeri giren toplam paraya bakılacak. Bir nevi "ihtiyaca göre destek" dönemi başlıyor desek yeridir.
Maaş Tamamlama Dönemi Sona Ererken Yeni Kriter: Hane Geliri
2019 yılında 800 bin civarında olan en düşük emekli aylığı alanların sayısı bugün 5 milyon kişiye ulaştı. Mevcut sistemde düşük kalan maaşlar hazine desteğiyle taban fiyata tamamlanıyordu. Ancak SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre, bu uygulama artık rafa kalkıyor.
Yeni modelin merkezinde "Maaş Odaklı" değil, "Gelir ve İhtiyaç Odaklı" bir yapı yer alacak. Sistem şu şekilde işleyecek:
-
Veri Birleştirme: SGK ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verileri tek bir havuzda toplanacak.
-
Yaşam Maliyeti Analizi: Emeklinin yaşadığı şehirdeki kira, fatura ve temel ihtiyaç maliyetleri hesaplanacak.
-
Sosyal Kart Uygulaması: Kömür ya da gıda kolisi yardımı yerine, emeklilere özel kartlar aracılığıyla nakit, kira ve fatura desteği sağlanacak.
"Sıfır Zam" Riski Kimleri Etkileyecek?
Yeni sistemin en çok tartışılan yönü, hane geliri yüksek olan emeklilerin bir süre yerinde sayma ihtimali. Kök aylığı düşük olup toplam hane geliri belirlenen eşiğin üzerinde kalan emekliler, enflasyon farkı kendi kök maaşlarını taban rakamın üzerine çıkarana kadar "sıfır zam" durumuyla karşılaşabilir.
Örnek Senaryo ile Farklar:
-
Tek Maaşlı ve Kiracı: Kök maaşı düşük, evi olmayan ve başka geliri bulunmayan emekliye; kira, yakıt ve nakit desteği verilerek geliri 22.000 - 28.000 TL bandına çekilecek.
-
Çift Maaşlı ve Ev Sahibi: Hane geliri eşiğin üzerinde kalan emekli, mevcut taban maaşını (örneğin 20.000 TL) almaya devam edecek ancak ek sosyal desteklerden yararlanamayacak.
Sosyal güvenlik uzmanları, bu modelin sosyal devlet ilkesi gereği "ihtiyaç sahibi emekliyi koruma" amacı güttüğünü belirtiyor. Ancak uzun süre yüksek prim ödeyenlerin, hane geliri yüksek olduğu gerekçesiyle sosyal desteklerden mahrum kalmasının "prim-maaş dengesi" açısından yeni tartışmalar yaratabileceği öngörülüyor. Hükümetin hedefi, yardımları tek elden yöneterek gerçekten geçim sıkıntısı çeken emekliyi sübvanse etmek.