Kuduz hastalığı, merkezi sinir sistemini etkileyen viral bir zoonoz. İnsanlara çoğunlukla virüsü taşıyan bir hayvanın ısırmasıyla bulaşıyor.
Hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce uygulanan doğru yara bakımı, kuduz aşısı ve gerekli vakalarda kuduz immünglobulini hastalığın gelişmesini önleyebiliyor.
Bu nedenle riskli hayvan temasında belirtilerin ortaya çıkmasını beklemek son derece tehlikeli.
Kuduz Nasıl Bulaşır?
Virüs enfekte hayvanın tükürüğünde bulunabilir.
En sık bulaş yolları:
- Isırılma
- Deriyi bozan tırmalama
- Hayvan tükürüğünün açık yaraya teması
- Tükürüğün göz, ağız veya burun gibi mukozalara teması
- Yarasa ile doğrudan riskli temas
Sağlam deri üzerine hayvanın salyasının değmesi, WHO sınıflandırmasında kuduz maruziyeti olarak değerlendirilmez.
Buna karşılık küçük ve kanamasız sıyrıklar bile temasın niteliğine göre aşı gerektirebilir.
Kuduz Hangi Hayvanlardan Bulaşabilir?
Kuduz memeli hayvanlarda görülebilir.
Köpekler dünya genelinde insan kuduzunun en önemli kaynağı. Bunun yanında:
- Kediler
- Tilkiler
- Çakallar
- Kurtlar
- Yarasalar
- Sığırlar
- Atlar
- Eşekler
gibi memeliler de enfekte olabilir.
Bir hayvanın yalnızca evcil olması kuduz riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Aşı durumu ve temasın koşulları önem taşır.
Kuduz Belirtileri Nelerdir?
İlk belirtiler birçok enfeksiyona benzeyebilir.
Başlangıçta:
- Ateş
- Halsizlik
- Baş ağrısı
- Genel rahatsızlık
- Isırık bölgesinde ağrı, karıncalanma veya yanma
görülebilir.
Hastalık merkezi sinir sistemine ulaştığında tablo ağırlaşır.
İlerleyen dönemde:
- Ajitasyon
- Bilinç değişiklikleri
- Yutma güçlüğü
- Su içmeye çalışırken kasılma
- Su korkusu
- Hava akımına karşı aşırı hassasiyet
- Aşırı salya
- Felç
- Koma
gelişebilir.
Kuduz Belirtileri Ne Zaman Ortaya Çıkar?
Kuluçka süresi kişiden kişiye değişebilir.
Isırığın bulunduğu bölge, yaranın derinliği, virüs miktarı ve merkezi sinir sistemine olan uzaklık bu süreyi etkileyebilir.
Bu nedenle “birkaç gün geçti, bir şey olmadı” düşüncesi güvenli değil.
Riskli temasın üzerinden zaman geçmiş olsa bile sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Hayvan Isırırsa İlk Ne Yapılmalı?
Kuduz açısından riskli olabilecek bir hayvan tarafından ısırılan veya tırmalanan kişinin ilk yapması gereken işlem yarayı hemen yıkamak.
Yara:
Bol su ve sabunla en az 15 dakika yıkanmalı.
Mümkünse ardından uygun antiseptik kullanılabilir.
Sonrasında en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı.
Yaraya biber, tuz, bitki, asit veya benzeri maddeler uygulanmamalı.
Kuduz Aşısı Ne Zaman Yapılır?
Riskli temas sonrası aşılama gerekiyorsa mümkün olan en kısa sürede başlanır.
Aşı gerekip gerekmediğine temasın türü, hayvanın durumu ve kişinin önceki kuduz aşıları değerlendirilerek sağlık personeli karar verir.
Bazı ağır temaslarda aşıya ek olarak kuduz immünglobulini de uygulanabilir.
Aşılama şeması başladıysa dozların sağlık kuruluşunun belirlediği tarihlerde tamamlanması önemlidir.
Kedi Tırmalaması Kuduz Yapar mı?
Her kedi tırmalaması otomatik olarak kuduz anlamına gelmez.
Ancak deriyi bozan bir tırmalama, özellikle hayvanın kuduz durumu bilinmiyorsa veya salyanın yaraya bulaşma ihtimali varsa değerlendirilmelidir.
Kararı evde vermek yerine sağlık kuruluşuna başvurmak daha güvenlidir.
Kuduz Tedavi Edilebilir mi?
Buradaki ifade çok önemli.
Kuduz belirtileri ortaya çıktıktan sonra etkili bir standart tedavi bulunmuyor ve hastalık neredeyse daima ölümle sonuçlanıyor.
Ancak temas sonrası profilaksi, belirtiler başlamadan uygulanırsa hastalığın gelişmesi önlenebilir.
Bu nedenle kuduzda temel yaklaşım hastalığı başladıktan sonra tedavi etmek değil, riskli temastan sonra hastalığın gelişmesini engellemektir.