Rahim alma ameliyatı planlanan hastaların en sık sorduğu sorulardan biri, yumurtalıkların da alınıp alınmayacağıdır. Bu karar, rahmin hangi nedenle alındığından çok hastanın yaşına, menopoz durumuna ve genetik riskine göre verilir. Bu yazı, yumurtalıkların korunmasının ve tüplerin alınmasının hangi durumlarda önerildiğini ele alıyor.
Rahim alma ameliyatı kararı verilen hastalar çoğu zaman bu ameliyatın kendilerini menopoza sokup sokmayacağını merak eder. Bu sorunun yanıtı rahimde değil, yumurtalıklardadır. Rahim ile yumurtalıkların vücuttaki görevleri farklıdır ve bu fark, ameliyat planlamasının temelini oluşturur.
Rahim ve yumurtalıkların farklı görevleri
Rahim, adet kanamasının ve gebeliğin gerçekleştiği organdır. Kadınlık hormonları ise rahim tarafından değil, yumurtalıklar tarafından üretilir. Bu nedenle rahim alındığında adet kanamaları sona erer; ancak yumurtalıklar korunduysa hormon üretimi devam eder ve hasta ameliyatla menopoza girmez. Yumurtalıklar, menopozdan sonra da daha düşük düzeylerde hormon üretmeyi sürdürür.
Menopoz öncesi yumurtalıkların alınmasının sonuçları
Menopoz öncesi dönemde her iki yumurtalığın alınması "cerrahi menopoz" olarak adlandırılır. Doğal menopozdan farklı olarak hormon düzeyleri birkaç gün içinde düşer ve belirtiler daha ani ve şiddetli ortaya çıkabilir:
- Sıcak basması, uyku bozukluğu ve duygu durum değişiklikleri
- Uzun vadede kemik yoğunluğunda azalma ve kırık riskinde artış
- Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
Bu nedenle uluslararası kılavuzlar, genetik risk taşımayan ve menopoz öncesi dönemde iyi huylu bir nedenle rahmi alınan hastalarda yumurtalıkların korunmasını önerir.
Doç. Dr. Cengiz Andan bu konuda şunu vurguluyor: “Rahim alma kararı, yumurtalıkların alınması kararı anlamına gelmez. Bu iki karar ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken iki farklı sorudur.”
Tüplerin alınması neden önerilir?
Son yıllarda yapılan araştırmalar, yumurtalık kanserinin en sık görülen ve en agresif alt tipinin önemli bir bölümünün aslında fallop tüplerinden kaynaklandığını göstermiştir. Bu nedenle rahim alma ameliyatı sırasında, yumurtalıklar korunurken tüplerin alınması (salpenjektomi) giderek yaygınlaşan bir uygulama hâline gelmiştir. Tüplerin alınması, yumurtalıkların kanlanmasını ve hormon üretimini belirgin biçimde etkilemez.
Yumurtalıkların alınması hangi durumlarda düşünülür?
- BRCA1 veya BRCA2 gen mutasyonu taşıyıcılığı: Yaşam boyu yumurtalık kanseri riski BRCA1 taşıyıcılarında yaklaşık %39–44, BRCA2 taşıyıcılarında %11–17'dir.
- Lynch sendromu gibi diğer kalıtsal kanser sendromları ve güçlü aile öyküsü
- Yumurtalıkta şüpheli özellikler taşıyan kitle
- Menopoz sonrası dönemde, hastanın risk profiline göre bireysel değerlendirme
Karar ameliyattan önce verilir
Yumurtalıklarla ilgili karar ameliyat öncesinde, hastanın yaşı, menopoz durumu, aile öyküsü, gerektiğinde genetik testleri ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek hastayla birlikte verilir. Laparoskopik histerektomi sırasında yumurtalıklar ile bu organları besleyen damarların ayrıntılı biçimde görülmesi, yumurtalıkların korunmasına yönelik cerrahi planın güvenle uygulanmasına yardımcı olur.
Doç. Dr. Cengiz Andan'ın klinik gözlemi: “Ameliyat öncesi görüşmede hastalarımızın en çok rahatladığı an, rahim alınsa bile yumurtalıklarının korunacağını ve ameliyatla menopoza girmeyeceklerini öğrendikleri an oluyor.”
Sonuç
Rahim alma ameliyatında yumurtalıkların korunup korunmayacağı, rahmin alınma nedeninden bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken ayrı bir karardır. Menopoz öncesi dönemde ve genetik risk bulunmayan hastalarda yumurtalıkların korunması, tüplerin alınması ise yumurtalık kanseri riskini azaltmaya yönelik bir önlem olarak öne çıkmaktadır.
Doç. Dr. Cengiz Andan – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı