Rize İlinin Eski Adı Nedir? Rizos’tan Rize’ye

Rize’nin Eski Adı Nedir?

Rize’nin bilinen eski adlarından biri Rizos’tur. Antik Yunanca ve Latince kaynakların farklı çevrimlerinde şehir adı Rhizos, Rhizus veya Rhiza biçiminde de yazılabilir.

Bu adlar farklı şehirleri değil, aynı yer adının çeşitli alfabe ve dillere aktarılmış biçimlerini ifade eder.

Antik dönemdeki adın zaman içinde Rize biçimine dönüştüğü kabul edilir. Ancak Rize kelimesinin kesin kökeni konusunda tarihçiler arasında tek bir görüş bulunmaz.

Rize Adı Nereden Geliyor?

Rize adının kökeni hakkında birkaç farklı görüş vardır. Bunların en yaygını, kelimenin Yunancada “kök” veya coğrafi kullanımda “dağ eteği” anlamıyla ilişkilendirilen “rhizo” sözcüğünden türediğidir.

Şehrin kıyıdan hızla yükselen dağların eteğinde kurulması bu görüşü destekleyen başlıca ayrıntıdır.

Bir başka görüş, bölgede geçmişte pirinç yetiştirilmesi nedeniyle adın Yunancada pirinçle ilişkilendirilen “rhizios” kelimesinden gelmiş olabileceğini savunur.

Rumcada “riza” sözcüğünün dağ eteği için kullanıldığı, Osmanlı Türkçesinde ise “rize” kelimesinin küçük parça veya kırıntı anlamı taşıdığı da ileri sürülmüştür.

Rize Valiliğinin tarihçesinde, Erzincan’ın eski adlarından Eriza’nın başındaki sesin düşmesiyle Rize adına dönüşmüş olabileceği yönündeki başka bir görüşe de yer verilir. Bu açıklamaların hiçbiri tartışmayı tamamen sona erdirecek kesinlikte değildir.

Rhizos ve Rizos Aynı İsim mi?

Rhizos ve Rizos aynı adın farklı yazımlarıdır. Yunanca kelimeler Latin alfabesine çevrilirken “Rh” veya yalnızca “R” ile başlayan biçimler ortaya çıkabilir.

Benzer durum Rhizus ve Rhiza yazımları için de geçerlidir. Bu nedenle Rize’nin eski adları sıralanırken bu kelimeleri birbirinden bağımsız şehir adları gibi göstermek doğru olmaz.

Rize MÖ 7. Yüzyılda mı Kuruldu?

Rize ve çevresinin tarihi MÖ 7. yüzyılın başlarında Doğu Karadeniz kıyılarına gelen Miletli denizcilerle ilişkilendirilir. Denizciler kıyı boyunca ticaret noktaları ve pazar yerleri kurmuştur.

Ancak bu bilgi, günümüzdeki şehir dokusunun kesin olarak o tarihte kurulduğu anlamına gelmez. Bölgede yoğun orman örtüsü ve sınırlı arkeolojik kazılar nedeniyle ilk yerleşim dönemine ilişkin bilgiler eksiktir.

Rize’nin coğrafi konumu, Karadeniz kıyısındaki deniz ticareti bakımından önem kazanmasını sağladı. Kent zaman içinde bir liman ve pazar noktası olarak gelişti.

Rize Hangi Devletlerin Yönetiminde Kaldı?

Rize ve çevresi tarih boyunca farklı siyasi güçlerin etki alanına girdi.

Antik Çağ

Bölge MÖ 6. yüzyılda Pers hâkimiyetine girdi. MÖ 180 dolaylarında Pontus Krallığı tarafından kontrol altına alındı.

Roma’nın Pontus Krallığı’na son vermesinin ardından Rize, Roma topraklarına katıldı. Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasıyla Bizans dönemi başladı.

Trabzon Rum İmparatorluğu Dönemi

1204 yılında kurulan Trabzon Rum İmparatorluğu, Rize’nin de içinde bulunduğu Doğu Karadeniz kıyılarında hâkimiyet kurdu.

Rize bu dönemde Venedikli ve Cenevizli denizcilerin uğradığı ticaret limanlarından biri hâline geldi.

Osmanlı Dönemi

Fatih Sultan Mehmet’in 1461’de Trabzon’u fethetmesiyle bölgede Osmanlı dönemi başladı. Rize ve çevresinin Osmanlı idari yapısına katılması fetih süreci ve takip eden yıllarda tamamlandı.

Rize, Osmanlı döneminde Trabzon’a bağlı bir kaza merkeziydi. Şehir küçük bir kale ve liman yerleşimi özelliği taşıyordu.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Batum’un kaybedilmesiyle Lazistan Sancağı oluşturuldu. Rize hem kaza hem de sancağın idari merkezi oldu.

Rize’nin Adı Cumhuriyet’ten Sonra mı Verildi?

Rize adının 1923 yılında ortaya çıktığı bilgisi doğru değildir. Osmanlı belgelerinde ve 19. yüzyıl kaynaklarında Rize adı zaten kullanılıyordu.

Cumhuriyet’in ilanından sonra şehrin adı değiştirilmedi. Rize, 20 Nisan 1924 tarihinde vilayet statüsü kazandı.

Dolayısıyla 1924’te gerçekleşen değişiklik isim değişikliği değil, Rize’nin il hâline getirilmesidir.

Rize-i Bahr-i Sefid Adı Kullanıldı mı?

Rize için zaman zaman “Rize-i Bahr-i Sefid” adı da listelenir. Ancak Bahr-i Sefid, Osmanlı coğrafya terminolojisinde Akdeniz anlamına gelir.

Karadeniz kıyısındaki Rize için bu ifadenin kullanıldığına ilişkin güvenilir bir tarihsel dayanak bulunmaz. Bu nedenle Rize’nin eski adları arasına eklenmemelidir.

Rize’nin tarihsel adı bakımından Rizos, Rhizos, Rhizus ve Rhiza biçimleri daha güçlü kaynaklara dayanır.

Rize’nin Tarih Boyunca Kullanılan Adları

Rize’nin Eski Adı Kısaca Nedir?

Rize’nin eski adı için verilebilecek en kısa cevap Rizos veya Rhizos’tur. Rhizus ve Rhiza da aynı adın farklı yazımları olarak kabul edilir.

Rize adı Cumhuriyet döneminde sıfırdan verilmemiştir. Kent yüzyıllardır birbirine benzeyen adlarla anılmış, zaman içindeki ses ve yazım değişiklikleri sonucunda bugünkü Rize biçimi yerleşmiştir.