Samsun'un tarihi antik çağlara kadar uzanıyor ama bugünkü il sınırlarına kavuşması aslında yakın tarihli bir süreç. Şehir, Cumhuriyet döneminde yapılan idari düzenlemelerle bugünkü halini aldı. Bu yazıda hem Samsun'un idari geçmişini hem de Vezirköprü'nün hangi ilden ayrılıp Samsun'a bağlandığını netleştiriyoruz.
Antik Çağdan Osmanlı'ya Samsun
Samsun ve çevresi tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yaptı. Şehrin bilinen kökeni MÖ 7. yüzyılda Milet kökenli göçmenlerin bölgeye yerleşmesine dayanıyor; o dönemki adı Amisos'tu. Sırasıyla Pers, Pontus Krallığı, Roma ve Bizans hakimiyetine giren şehir, Selçuklu ve beylikler döneminin ardından 15. yüzyılın başlarında Osmanlı topraklarına katıldı.
Samsun Hangi İlden Ayrıldı? Canik Sancağı'nın İdari Geçmişi
Bu sorunun cevabı aslında Samsun'un kendisinin değil, Osmanlı döneminde taşıdığı "Canik" adının idari serüveninde saklı. Osmanlı yönetiminde Samsun merkezli bir sancak kuruldu ve bu sancağa "Canik" adı verildi. Canik Sancağı, Tanzimat'a kadar resmen Sivas eyaletine bağlıydı. Tanzimat sonrasında ise idari olarak Trabzon eyaletine bağlandı; önce sancak, sonra mutasarrıflıkla yönetildi ve bu yapı Osmanlı'nın son dönemine kadar korundu.
Yani Samsun, Cumhuriyet öncesinde bağımsız bir il değil, Trabzon'a bağlı bir mutasarrıflık statüsündeydi. Cumhuriyet'in ilanının ardından 1923 yılında yapılan düzenlemeyle Canik Sancağı, Samsun adıyla müstakil bir vilayet haline geldi.
Milli Mücadele'nin Başladığı Şehir
Samsun'un tarihindeki en önemli dönüm noktası 19 Mayıs 1919. Mustafa Kemal Paşa'nın bu tarihte Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi başlatması, şehri Türkiye'nin bağımsızlık sürecinin sembol noktalarından biri haline getirdi. Atatürk, Cumhuriyet'in ilanından yaklaşık bir yıl sonra, 20 Eylül 1924'te gerçekleştirdiği Sonbahar Gezisi kapsamında Samsun'a ikinci kez geldi; bu ziyaret sırasında Samsun-Çarşamba Demiryolu'nun temelini de attı.
Vezirköprü İlçesi Nereye Bağlı? Hangi İlden Ayrıldı?
Vezirköprü bugün Samsun'un bir ilçesi, ama bu her zaman böyle değildi. Osmanlı döneminde Amasya Mutasarrıflığı sınırları içinde yer alan Vezirköprü, 1925 yılına kadar Amasya'ya bağlı bir ilçeydi. Aynı yıl yapılan idari düzenlemeyle Amasya'dan ayrılarak Samsun iline bağlandı. Benzer bir süreç, aynı dönemde Ladik ilçesi için de yaşandı; o da Amasya'dan ayrılıp Samsun'a katıldı.
Vezirköprü'nün Coğrafi ve Tarihi Özellikleri
Vezirköprü, sanılanın aksine Yeşilırmak değil Kızılırmak havzasında yer alıyor. İlçe sınırları içindeki Kızılırmak, Altınkaya ve Derbent barajlarının yanı sıra doğrudan Vezirköprü'ye ait bir baraj gölü de barındırıyor. İlçenin tarihi Hititler'e kadar uzanıyor; yapılan arkeolojik kazılarda Hititler'in kutsal kenti Nerik'in Vezirköprü sınırları içinde olduğu tahmin ediliyor.
İlçe merkezindeki Taşkale ve Toprakkale kalıntıları, 17. yüzyıldaki Celali isyanları sırasında halkın sığınmak için inşa ettiği yapılardan geriye kalanlar. Bedesten çarşısı, semaver ustalığı ve çevredeki yaylalar da Vezirköprü'nün öne çıkan kültürel ve doğal değerleri arasında.
Sık Sorulan Sorular
Samsun hangi ilden ayrıldı?
Samsun, Cumhuriyet öncesinde Trabzon'a bağlı bir mutasarrıflıktı; 1923'te yapılan düzenlemeyle Canik Sancağı, Samsun adıyla müstakil bir il oldu.
Vezirköprü hangi ilden ayrılıp Samsun'a bağlandı?
Vezirköprü, 1925 yılına kadar Amasya'ya bağlıydı; aynı yıl Amasya'dan ayrılarak Samsun iline bağlandı.
Atatürk Samsun'a kaç kez geldi?
Atatürk, ilki 19 Mayıs 1919 olmak üzere Samsun'u birden fazla kez ziyaret etti; ikinci ziyareti 20 Eylül 1924 tarihinde gerçekleşti.
Vezirköprü hangi nehir üzerinde yer alıyor?
Vezirköprü, Kızılırmak havzasında yer alıyor; ilçe sınırlarında Altınkaya ve Derbent barajları bulunuyor.