Samsun'un Osmanlıca yazımı صامسون (Sāmsūn) şeklindeydi. Bu isim, kentin antik dönemdeki adı olan Amisos'tan türeyerek yüzyıllar içinde bugünkü haline evrildi. Osmanlı belgelerinde farklı yazılış biçimleri görülse de genel kullanım hep "Samsun" üzerinden şekillendi.
Amisos'tan Samsun'a Uzanan Yolculuk
Şehrin bilinen en eski adı Amisos'tur ve kentin kökeni MÖ 7. yüzyıla, Milet kökenli kolonicilerin bölgeye yerleşmesine kadar uzanır. İsmin Yunanca olduğu genel kabul görse de bazı araştırmacılar Amisos kelimesinin aslında Grekçe değil, Anadolu'nun eski dillerinden biri olan Palaşça kökenli olduğunu öne sürüyor.
Roma İmparatoru Pompeius, MÖ 64'te şehri ele geçirdiğinde adını Pompeiopolis olarak değiştirmeye çalıştı, ama bu isim tutmadı ve Amisos kullanılmaya devam etti. Bizans döneminde ise kentin adı Sampson ya da Sampsounta gibi biçimlere dönüştü.
Türk Dönemi ve Sancak Adı Canik
Bugünkü "Samsun" adının ortaya çıkışı, Türklerin bölgeye hâkim olmasından sonraya rastlıyor. 12. ve 13. yüzyıl Türk kaynaklarında "Samsun" ismi kullanılırken, aynı dönem Batı kaynaklarında "Sampson" adı geçiyor. Kentin adını صامسون şeklinde ilk yazıp okuyan kişinin Endülüslü coğrafyacı ve gezgin İbn Said olduğu kaydedilmiş.
Şehir, 1416 ya da 1419 yılında (kaynağa göre değişiyor) Canik adıyla Rum eyaletine bağlı bir sancak olarak Osmanlı topraklarına katıldı. Osmanlı yönetimi boyunca şehrin kendisi Samsun olarak anılmaya devam etti, ama idari birim olarak "Canik Sancağı" ismi kullanıldı. Hıristiyan nüfusun yoğun olduğu kesim ise dönem dönem "Kâfir Samsun" veya "Kara Samsun" gibi adlarla da anılmış.
Asılsız İsim Efsaneleri
Samsun adının kökeni hakkında halk arasında dolaşan bazı iddialar tarihçiler tarafından kabul görmüyor. Hz. Nuh'un oğlu Sam'ın torunlarına, Tevrat'taki Samson adlı kahramana ya da Türkçede "av köpeği" anlamına gelen "samson" kelimesine dayandırılan açıklamalar, ciddi kaynaklarda yakıştırma olarak nitelendiriliyor. Adın gerçek kökeni, hem Türk hem Batı kaynaklarında ortak biçimde Amisos'a bağlanıyor.
Cumhuriyet Dönemiyle Gelen Değişim
Millî Mücadele'nin ardından Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda, sancak ve mutasarrıflıklar il statüsüne dönüştürüldü. Böylece Canik Sancağı da resmi olarak Samsun adıyla il oldu. 1923 mübadelesiyle şehirdeki Rum nüfus Yunanistan'a göç etti; ilginç bir detay olarak, bugün Yunanistan'da "Yeni Amisos" ve "Yeni Samsun" adında yerleşim yerleri hâlâ mevcut.
Sık Sorulan Sorular
Samsun'un Osmanlıca yazımı nasıldı?
Osmanlı kaynaklarında şehrin adı صامسون (Sāmsūn) şeklinde yazılıyordu.
Samsun adı nereden geliyor?
Antik dönemdeki adı olan Amisos'tan türemiştir; Amisos'un kökeni hakkında Yunanca mı yoksa Anadolu'nun eski dillerinden biri mi olduğu konusunda farklı görüşler var.
Osmanlı döneminde Samsun'un sancak adı neydi?
Şehir idari olarak Canik Sancağı içinde yer alıyordu, kentin kendisi ise Samsun adıyla anılmaya devam ediyordu.
Samsun ne zaman il oldu?
Cumhuriyet'in ilanının ardından yapılan idari düzenlemeyle Canik Sancağı, Samsun adıyla il statüsü kazandı.