Bir domates kasası, tarladan toplandığı andan markete girdiği ana kadar ortalama üç ila beş kez el değiştiriyor. Toplama, hale giriş, tasnif, sevkiyat ve raf; bu zincirin her halkasında ürünün içinde durduğu kap değişmiyorsa fire oranı belirgin biçimde düşüyor. Sahada uzun süredir konuşulan bu detay, plastik kasa kullanımını ahşap ve karton alternatiflerin önüne taşımış durumda.
Toptancı hallerinde çalışanlar, ahşap kasalarda karşılaşılan iki temel sorunu öne çıkarıyor: nem çeken tahtanın ağırlaşması ve kırılan çıtaların ürünü çizmesi. Plastik kasalarda ise gövde yıkandıktan sonra hızla kuruyor, darbe aldığında parçalanmıyor ve sezon boyunca aynı ölçüyü koruyor. Bu da her seferinde yeniden kasa satın alma ihtiyacını ortadan kaldırıyor. Boş kasanın hafif olması, günde yüzlerce kez kaldırma yapan personelin yükünü de azaltıyor.
Delik sayısı tazelik süresini uzatıyor
Taze ürün taşımacılığında kasanın en kritik özelliği havalandırma. Toplandıktan sonra da nefes almaya devam eden sebze ve meyve, kapalı bir hacimde bekletildiğinde terliyor; oluşan nem ise küflenmeyi hızlandırıyor. Yan duvarlarında ve tabanında düzenli delik bulunan kasalarda hava sirkülasyonu sürdüğü için ürünün bozulma süresi uzuyor. Özellikle yaz aylarında az delikli kasalarla yapılan sevkiyatlarda kayıp oranının arttığı belirtiliyor.
Ürünün cinsine göre derinlik de değişiyor. Kiraz, çilek ve incir gibi hassas ürünlerde sığ kasalar tercih ediliyor; böylece alttaki ürün üsttekinin ağırlığı altında ezilmiyor. Patates, elma ve narenciye gibi dayanıklı ürünlerde ise daha derin modeller kullanılıyor. Piyasada bulunan delikli plastik kasa modelleri, 40x60 ve 30x40 gibi standart tabanlarda üretilerek hem palet düzenine hem de soğuk hava deposu raflarına uyum sağlıyor.
Saha çalışanlarının kasa seçerken baktığı noktalar şöyle sıralanıyor:
• Federli taban: Takviyeli taban, dolu kasa üst üste dizildiğinde sarkmayı engelliyor.
• El tutma yuvaları: Açık kulplar, ıslak elle kaldırma sırasında kaymayı azaltıyor.
• İstif kilidi: Köşe çıkıntıları, araç frene bastığında kasaların kaymasını önlüyor.
• Renk ayrımı: Farklı ürün gruplarının ayrı renklerde taşınması, halde karışıklığı azaltıyor.
Asıl maliyet dönüş yolunda
Zincirin en çok gözden kaçan kısmı ise boş dönüş. Ürününü teslim eden araç, geri dönerken kasaları da geri getiriyor. Klasik bir kasa boşken de dolu hâlindeki hacmini koruduğu için araç pratikte hava taşıyor. Yoğun sezonda günde birkaç sefer yapan bir dağıtıcı için bu, haftalık bazda ciddi bir yakıt ve zaman kaybına dönüşüyor. Aynı sorun depoda da kendini gösteriyor; boş kasaların ayrıldığı alan, ürün için kullanılabilecek metrekareyi doğrudan azaltıyor.
Katlanır modeller tam da bu noktada devreye giriyor. Yan duvarları menteşeli olan bu kasalar, boşaltıldığında elle içe doğru katlanarak düz bir forma iniyor. Üreticilerin verilerine göre katlanmış hâldeki kasa, açık hacminin yaklaşık dörtte birine kadar düşebiliyor. Böylece dönüş seferinde araca üç ila dört kat daha fazla kasa yükleniyor. Sektörde tercih edilen katlanabilir kasa çeşitleri, dolu hâldeyken normal kasa gibi sağlam durup boşken yer kaplamadığı için özellikle market ikmal rotalarında ve e-ticaret depolarında yaygınlaşıyor.
Katlama işleminin pratikliği de belirleyici oluyor. Tek hareketle katlanabilen modeller, sevkiyat sonrası toplama işini hızlandırıyor; mandal sistemi sıkışan modellerde ise personel zaman kaybediyor. Bu nedenle işletmeler ürün seçerken mekanizmanın kaç saniyede kapandığını da dikkate alıyor.
İkisi birlikte kullanılıyor
Uygulamada iki kasa tipi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak konumlanıyor. Tarladan hale kadar olan sert kullanımda delikli ve sağlam gövdeli klasik kasalar tercih edilirken, halden markete uzanan ve düzenli olarak geri dönen kapalı döngü hatlarında katlanır modeller öne çıkıyor. İki grubun aynı taban ölçüsünde seçilmesi, paletlerin ve raf sistemlerinin ortak kullanılmasını sağlıyor. Depoda tek bir ölçü standardıyla çalışan işletmelerde yükleme süresinin kısaldığı, karışık ölçülerle çalışanlarda ise her seferinde yeniden düzen kurma zorunluluğu doğduğu ifade ediliyor.
Türkiye’de bu ürünleri üreten firmalar da bulunuyor. Endüstriyel ve gıda amaçlı plastik kasa ile katlanır kasa üretimi yapan Alpbx, tarım, lojistik ve perakende alanındaki işletmelere B2B çözümler sunan yerli üreticiler arasında yer alıyor. Sektör temsilcileri, doğru kasa tercihinin fireyi düşürerek kendini birkaç sezonda amorti ettiğini vurguluyor.