Ankara'da gerçekleşen üst düzey diplomatik temaslar, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın geleceğini yakından ilgilendiren önemli gelişmelere sahne oluyor. Liderlerin görüşmelerinden çıkan kararlar, uluslararası ilişkilerin seyrini ve savunma sanayiindeki dengeleri doğrudan etkileyecek bir nitelik taşıyor.
Trump'tan Ankara'da Kritik CAATSA Açıklaması
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya geldi. Görüşme sırasında gazetecilerin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusunu yanıtlayan Trump, dostlarına yaptırım uygulamak istemediklerini belirterek bu yaptırımları kaldıracaklarını duyurdu. İki ülke arasındaki ilişkilerde uzun süredir kriz maddesi olarak güncelliğini koruyan bu askeri ve ekonomik kısıtlamalar halen yürürlükte bulunuyor.
CAATSA Yaptırımları Nedir ve Neden Uygulandı?
İngilizce kısaltması CAATSA olan yasa, Türkçede Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası anlamına geliyor. 2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren bu yasa, ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak gördüğü İran, Rusya ve Kuzey Kore gibi ülkelere karşı ekonomik kısıtlamalar öngörüyor. Yasanın 231. maddesi, Rusya Federasyonu'nun savunma ya da istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde alışverişte bulunan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını zorunlu kılıyor.
Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması bu madde kapsamında değerlendirilmiş, bunun sonucunda Ankara F-35 projesinden resmi olarak çıkarılarak yaptırımlara tabi tutulmuştu. Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, bu yaptırımların hemen uygulanmasını ilk etapta engellemiş olsa da başkanlık seçimleri öncesinde oluşan siyasi baskılar nedeniyle kararı Aralık 2020'de onaylamak durumunda kalmıştı. ABD bu kapsamdaki ilk dolaylı yaptırımını ise Eylül 2018'de Çin Merkezi Askeri Komisyonu'nun Cihaz Geliştirme Departmanı'na karşı uygulamıştı.
Yasanın Öngördüğü 12 Ağır Kısıtlama Maddesi
CAATSA mevzuatının 235. maddesi uyarınca, ABD başkanının hedef alınan kişi ve kuruluşlara karşı devreye alabileceği 12 farklı yaptırım kalemi bulunuyor. Yasa gereği başkanın, bu 12 maddelik listeden en az beşini seçerek uygulaması gerekiyor. Söz konusu kısıtlamalar; yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlarla ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesini, mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesini, ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmesinin engellenmesini ve uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesini içeriyor.
Ayrıca, ilgili kurumların ABD Merkez Bankası ile doğrudan alışveriş yapma izninin iptal edilmesi, ihale ya da sözleşme yapılmasının yasaklanması, döviz üzerinden işlem gerçekleştirilmesinin engellenmesi ve bankalar arası ödeme ile kredi transferlerinin yasaklanması da bu yaptırımlar arasında yer alıyor. Yasa bunlara ek olarak, hedef alınan tarafların ABD topraklarında gayrimenkul sahibi olmasını engelliyor, ABD kişi ve kurumlarının bu yapılarla sermaye ya da borç alışverişinde bulunmasını yasaklıyor, ilgili kişilere ABD'ye giriş yasağı getiriyor ve benzer işlevi olan üst düzey görevlilere de aynı yaptırımların uygulanmasının önünü açıyor.
Türkiye'de Liste Kapsamına Alınan Kurum ve İsimler
Geçmişte yürürlüğe konulan CAATSA kararları doğrultusunda Türkiye'de doğrudan Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) yaptırım listesine dahil edilmişti. Kurumsal kısıtlamaların yanı sıra dönemin SSB Başkanı İsmail Demir, SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit, Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu ve Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz de kişisel yaptırımların hedefi olmuştu.
Uygulanan bu kararlar neticesinde Savunma Sanayii Başkanlığı'nın ABD'den ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alması tamamen engellenmiş, uluslararası finans kuruluşlarının sağladığı kredilerden faydalanması kısıtlanmış ve listedeki isimlere ABD'ye giriş yasağı getirilmişti. Trump'ın Ankara'daki son açıklamaları, bu teknik ve ekonomik kısıtlamaların kaldırılmasına yönelik yeni bir diplomatik sürecin kapısını aralıyor.