YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Osman KARA

HARF DEVRİMİ VE OKURYAZARLIĞIMIZ(III)

Seri yazımızın dünkü bölümünü “Bundan sonra Osmanlı’daki kütüphane sayılarına ve bu kütüphanelerin durumuna bir göz atabiliriz” diye bitirmiştim.

Osmanlı’da ilk kütüphane Cemiyet-i İlmiyye-i Osmaniyye tarafından Mart 1864’te, Osmanlı Devleti’nde Müze-i Hümayun 1869’da, Milli Kütüphane denilebilecek Kütüphane-i Umumi-i Osmani ise 1882’de kurulmuştur.

1895 yılında İstanbul’dan Bağdat’a, Trabzon’dan Manastır’a, Musul’dan İşkodra’ya koca Osmanlı İmparatorluğu'nda 324(üç yüz yirmi dört) kütüphane ve 193.431(yüz doksan üç bin dört yüz otuz bir) kitap vardır. Evet, yanlışlık yok, koca Osmanlı İmparatorluğu’nda İstanbul’dan Bağdat’a, Trabzon’dan Manastır’a, Musul’dan İşkodra’ya 324 kütüphane ve 193.431 vardır. Kitapların 71.129’u İstanbul, geri kalanı ise diğer vilayetler kütüphanelerindedir. İstanbul kütüphanelerindeki kitap sayısı sonraki 19 yılda bir mislinden fazla artacak,1914’te 187.122’ye ulaşacaktır.

1867 Avrupa’sının bazı ülkelerindeki kitap sayısını da Orhan Koloğlu’nun “Osmanlıcadan Türkçeye Okuryazarlığımız” adlı kitabından aktaralım:

Fransa:4.890.000, İtalya: 4.140.281, Bavyera: 2.286.000, Avusturya:2.100.488, Rusya: 852.000, Belçika: 509.100. Fransa’daki kitap Osmanlıdakinden 25, İtalya’daki ise 21 kat daha fazla. Küçücük Belçika’daki kitap sayısı bile bizim iki buçuk katımız. Hangi kitap, hangi okuryazarlık?

Kütüphane ve kitap sayısı hiç de gurur verici değildir ama bir de kitapların konularına ve dillerine göre dağılımı var ki o daha da beter bir felakettir. İstanbul’un eski kütüphanelerinde o tarihe kadar tasnifi yapılan 61.812 kitap arasında hiç fizik kitabı yoktur. İlk sırayı 8.937 ile fıkıh ve fıkıh usulü alırken onu 6.558’le dilbilgisi, 6.542’yle tefsir, 6.441’le edebiyat, 5.716’yla hadis ve hadis usulü izliyor. Tıp kitabı sayısı 1.483, matematik ve geometri kitabı sayısı ise1.137’dir.

Müze-i Hümayun kütüphanesindeki 2.972 kitabın 2.033’ü matbaa baskılı 939’u el yazmasıdır. El yazmalarının 515’i Arapça ya da Farsça, 424’ü Türkçedir. 2.033 kitap içinde sadece 30 geometri, 62 coğrafya, 46 cebir, matematik ve muhasebe, 16 ziraat ve sanayi, 9 iktisat kitabı vardır. Bunca kitap arasında terbiyeye dair sadece 2 kitap vardır.

Dönemin en önemli kütüphanelerinden birisi olan II. Abdülhamit’in Yıldız kütüphanesindeki kitap sayısı 7.129’u elyazması, 24.190’ı matbaa baskısı olmak üzere 31. 319’dur. Bu kütüphanedeki kitapların 8.858’i yabancı dildedir. Bu kütüphanenin öbürlerine göre öne çıkan bir özelliği de savaş tekniklerine ve müspet bilimlere dair kitap sayısındaki artıştır. Müze-i Hümayun kütüphanesinde 46 olan cebir, matematik ve muhasebe kitabı Yıldız’da 222’ye, 16 olan sanayi ve ziraat kitabı ise 34’e yükselmiştir. Bu kütüphanede savaş teknikleri hakkındaki kitap sayısı da 430’dur ve kütüphanede artık harita ve planlar da yer almaktadır.

Prof. Dr. Tevfik Güran’ın verdiği bilgilere göre Matbaa-i Amire’de 1913’te 24, 1914’te ise 87 eser basılır. Evet, sadece 24 ve sadece 87 ayrı eser! 1 tıp, 1 kimya, 1 matematik, 1 istatistik, 2 doğa bilimi ve 2 felsefe ile 4 tarih kitabı ve kimi salnamelerle resmi yazışmalar ve saire.

1879’da Maarif Nezareti tarafından bir komisyon kurulmuş; bu çalışmalar esnasında kütüphanelerin fiziksel koşullarının bozukluğu, birçok eserin kullanılamaz duruma geldiği, birçoğunun tamire gereksinim duyduğu, hafız-ı kütüplerin mesleki, maddi ve ahlaki yetersizlikleri ve eserlerden gereği gibi faydalanamadığı gibi kütüphanecilik ve bilgi erişim açısından ciddi problemler de belirlenmiştir.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğretim üyelerinden Doç. Dr. Hakan Anameriç, Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu’nda sunduğu “Sultan İkinci Abdülhamid Döneminde Kütüphane Kurumu Anlayışını Değişimi” başlıklı tebliğinde ” kitapların ve kütüphanelerin fiziki durumlarının da oldukça kötü durumda olduğunu” aktarır. “Birçok kütüphane kapalıdır, bu nedenle zaman içerisinde kitaplar ciddi biçimde zarar görmüş ve birçoğu kullanılmaz hale gelmiştir.”

İlber Ortaylı’ya göre de “Mart 1864’te Cemiyet-i İlmiyye-i Osmaniyye ilk kütüphaneyi açana kadar başkentte ve taşra şehirlerinde kütüphane, yazmaların yığıldığı vakıf depoları demekti.“ (Devam edecek.)

NE GÜZEL BİR ANDDI O.OSMAN AĞALAR OLMASAYDIHALA BİRBİRİMİZİ Mİ YİYECEĞİZ?Af hayırlı olsunKeşke görmeseydimAĞLAMAK GÜZELDİR DEDİ DOSTUMGeliyoruzSİYASET VE KADERİZLEMEYE DEVAM EDİNİZ LÜTFENŞEHİTLER DİYARI SAMSUNYazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
NE GÜZEL BİR ANDDI O.
Osman KARA
Mustafa GENÇ
GÖZLEM
Mustafa GENÇ
Erdem EROL
UCUZ BENZİN
Erdem EROL
Kadir GÜRKAN
İKLİM
Kadir GÜRKAN
Av. Dr. Cengizhan Hatipoğlu
Velayet Kararında Çocuğun Söz Hakkı Var Mı?
Av Dr Cengizhan Hatipoğlu
Metin ATLI
SAMSUNSPOR RAKİP TANIMIYOR
Metin ATLI
Tevfik DEMİR
BU BİRLİK BOZULMADIKÇA !
Tevfik DEMİR
Şenol Yücedağ
EŞEL MOBİL MAAŞLARA DA OLMALI!...
Şenol Yücedağ
Ceyhun DONBAY
SERİDE TAM GAZ
Ceyhun DONBAY
Mert Can Coşkuner
Konuşmalarınızı dinleyen yeni android zararlısı
Mert Can Coşkuner
Ergin KAHVECİ
ÖĞRENDİ BİR KERE!
Ergin KAHVECİ
Yavuz BAYRAM
Vicdânî Bir Ölçü Olarak Sadâkat
Yavuz BAYRAM
Turgay SAAT
YÖK BİZİ DUYDU!
Turgay SAAT
Zati ÜRER
EĞİTİMDE BÜTÜNLEŞME YOLU
Zati ÜRER
Alpaslan ÇEPNİ
ÖĞRETMENLERDEN ÖNERİ İSTENİYORSA
Alpaslan ÇEPNİ
Şakir DEMİRCİ
TÜRKİYE”NİN FOTOĞRAF HAZİNESİ ARA GÜLER
Şakir DEMİRCİ
Ersin ERGE
KARAGÖZ FESTİVALİ YAPALIM DERKEN-1
Ersin ERGE
Nami Cem İYİGÜN
HEM ZAMANLARIN EN İYİSİ, HEM ZAMANLARIN EN KÖTÜSÜ
Nami Cem İYİGÜN
Kenan ERZURUMLU
Öfkeli bir "Merhaba" derken!
Kenan ERZURUMLU
Kenan ÖZTÜRK
Löseminin arka yüzü
Kenan ÖZTÜRK
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
ÇİTLEMEK
Prof Dr Yücel TANYERİ
Selçuk KAYA
Durdurulamaz
Selçuk KAYA
Selamet ATLI
ELEŞTİRİ YOK ÖNÜMÜZE BAKALIM
Selamet ATLI
Ayhan HAMLI
ASTSUBAYLIK ONURLU BİR MESLEKTİR…
Ayhan HAMLI
Hikmet KURADA
SİNOP’TAN YAZI-YORUM
Hikmet KURADA
Birol BİRCAN
  Bafra Tarımı üzerine…
Birol BİRCAN
Yetkin BULUT
ZİHNİYET DEĞİŞİKLİĞİ
Yetkin BULUT
İbrahim TELLİOĞLU
AMİSOS SAMSUN MU?
İbrahim TELLİOĞLU
Burhan UYAN
GELECEKTE VAR MIYIZ?
Burhan UYAN
M. Halistin KUKUL
EĞİTİMDE KALİTE
M Halistin KUKUL
Kürşad GÜNDOĞDU
Davası olmayanın sevdası olmaz
Kürşad GÜNDOĞDU
Erdal AĞAR
Türkiye’nin Yeni Üniversitelere İhtiyacı Var mı?
Erdal AĞAR
Hasan Cem KESKİN
Anlatılmaz bir heyecan
Hasan Cem KESKİN
Salim YILDIZ
Kral atar Samsun coşar
Salim YILDIZ
Ömer PAMUK
AZİM VE İRADE SAYESİNDE...
Ömer PAMUK
Akın ÜNER
SAMSUN İÇİN YAPICI BİR ÖNERİ...
Akın ÜNER
Fulya ZORLU
Duygularımızı Tanımak
Fulya ZORLU
Gül TURAN
DÖNÜP DE GÖREMEMEK
Gül TURAN
Kerem GÜREL
Meşhuriyet Çağının Kayan Yıldızları
Kerem GÜREL
Uğur DEDE
12 EYLÜL
Uğur DEDE
Vehbi TEZCAN
Müzik sizi yalandan, sahtelikten kurtarır...
Vehbi TEZCAN
Serdar ÖLMEZ
BİR ÖMRÜ BİRLİKTE ARAYALIM!
Serdar ÖLMEZ
Osman ECEVİT
DÜNYA EĞEMENLİĞİ
Osman ECEVİT
Cevahir KUL
ARTIK GELECEĞE UMUTLA BAKMAK, O GELECEĞİ YAŞAMAK İSTİYORUM...
Cevahir KUL
Şerafettin Özışık
CEP HASTALIĞI
Şerafettin Özışık
İlker Mutlu
HAYAT DAMARI
İlker Mutlu
Ahmet HAYVALI
DEFTER BEYAN SİSTEMİ ve SONUÇLARI…
Ahmet HAYVALI