YAZARLAR

DİĞER YAZILARI

Nami Cem İYİGÜN

EVRENSEL TEMEL GELİR

Değerli okurlar;

 

Haftalardır bu köşeden, hemen her sektörde üretim devamlı arttığı ve ekonomik büyüme sürdüğü halde istihdamın düşmekte olduğunu; sanayi devriminin ürünü olan “yapay güç” teknolojilerinden farklı olarak yeni bilişim devriminin ürünü olan “yapay zekâ” teknolojilerinin sadece bilek gücüyle ortaya konan insan emeğiyle değil, yaratıcılığı ve inovasyonu temel alan insana özgü niteliklerle de rekabet etmeye hazırlandığını anlatmaya çalışıyorum. Yapay zekâ algoritmaları ve yapay sinir ağlı uzman sistemlerin uzun vadede insandan daha hızlı ve daha hatasız yapamayacağı tek bir tane bile meslek bulunmadığını özellikle vurguluyorum. Durum böyleyken dünyanın yavaş yavaş kalıcı teknolojik işsizlik meselesiyle yüzleşme zamanı geldiğini, bunun ekonomistler ve fütüristler arasında başat gündem maddelerinden biri olduğunu aktarıyorum. Geçen hafta muhtemel çözümlere girmiş ve otomasyonu durdurmak yahut sürekli yeni insan işleri yaratmak gibi çözüm önerilerinin fazla bir gerçekçiliği bulunmadığına dair kanaatimi paylaşmıştım. İşsiz bir dünyaya hazırlanmak, yani  işler kaybolurken gelirlerin de kaybolmasını önleyecek tedbirleri almak için harekete geçmenin şart olduğuna işaret ettikten sonra, “evrensel temel gelir” konusunu bu haftaya bırakmıştım. Şimdi sıra temel geliri konuşmaya geldi.

“Temel/taban gelir” veya daha iyi bilinen tabirle “vatandaşlık maaşı”, aslında yeni bir kavram değil. 1800’lü yıllardan itibaren bu uygulamayı deneyen ulus-devletler oldu. Günümüzde de özellikle genç nüfusu az olan, refah seviyesi yüksek, kişi başına düşen milli gelir açısından iyi noktada bulunan bazı ülkelerde yürürlükte olan bir uygulama. Finlandiya, İsviçre, Hollanda ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde hâlihazırda tüm vatandaşlara belli bir taban gelir sağlamak adına vatandaşlık maaşı dağıtılmakta. Birkaç gün önce gazetelerde İtalya’nın da aynı uygulamaya geçme kararı aldığının haberi yer buldu. İtalya'da 6000 Euro’dan az birikimi olan herkese 780 Euro vatandaşlık maaşı bağlanacağı, bu uygulamanın İtalyan bütçesine yıllık maliyetinin 7 milyar Euro civarında olacağı duyuruldu. Önümüzdeki birkaç yıl içinde vatandaşlık maaşına ilişkin yasa çıkarmaya hazırlanan gerek Amerika, gerek Avrupa, gerekse Asya’dan başka ülkeler de var.

Geçmişte ve günümüzde görülen vatandaşlık maaşı uygulamalarının ortak noktası, genellikle şarta bağlı olarak (yoksulluğunu kanıtlama ya da iş bulamadığını delillendirme gibi) ve belirlenen kriterleri sağlayan vatandaşlara (sadece alt sınıf ya da sadece birikimi olmayan nüfus gibi) ödenmesidir. Ayrıca bu maaşlar kişiye tabir caizse o ülkede hayatta kalmayı sağlayacak kadar bir gelir yaratmayı amaçlar ve dolayısıyla ülkedeki asgari ücretten bile bir hayli düşük seviyelerdedir. (Asgari ücretin 2200 dolara yakın olduğu Yeni Zelanda’da vatandaşlık maaşı olarak verilen miktarın 800-1000 dolar civarında oluşu gibi.) Herkese aynı maaşı vermek de kesin bir kural olmayıp, bu tarz maaşların kademeli şekilde verildiği ve vatandaşların ekonomik durumlarına göre farklı miktarların dağıtıldığı ülkeler gösterilebilir. Son olarak, uygulanan pek çok ülkede vatandaşlık maaşı, kazanılmış bir hak olarak da değerlendirilmez ve kalıcı değildir. Diğer deyişle, iyi bir iş bulduğunuz, sizin için bulunan işi reddettiğiniz, bir mirasa konduğunuz ya da birikim edindiğiniz anda söz konusu maaş kesilebilecektir.

Bizim konumuz olan evrensel temel gelir ise bilinen vatandaşlık maaşı uygulamalarından tamamen farklı bir konsepttir. İşlerin büyük çoğunluğunun, yerlerine yenileri gelmeksizin insanlardan makinelere devrolacağı geleceğin dünyasında uygulama alanı bulacağı öngörülen evrensel temel gelir, tüm dünyada yerleşecek ve büyük ihtimalle uluslararası bir konsensüs uyarınca temel bir insan hakkı olarak da tanınacak yeni bir uygulama olacaktır. Çalışan veya çalışmayan, yoksul veya zengin, genç veya yaşlı, hasta veya sağlıklı, kadın veya erkek tüm reşit vatandaşlara, herhangi bir şartı ve herhangi bir geri ödemesi olmaksızın ödenecek olması, temel geliri bilindik vatandaşlık maaşı uygulamalarından ayırmaktadır. Üstelik temel gelir, doğası gereği, sadece birkaç yıllığına, sadece gelişmekte olan ülkelerde veya sadece hak ettiği denetçilerce tespit edilen kişilere değil, herkese, karşılıksız olarak ve devamlı ödenecek bir paradır. Bu apaçık Thomas More’un “Ütopya”sının ya da Paul Lafargue’ın “Tembellik Hakkı”nın gerçek hayata yansımasıdır ve tüm dünyada büyük bir ciddiyetle tartışılmaktadır.

Bugünkü dünyadan bakınca bir miktar uçuk bir fikir gibi görünen temel gelir fikrinin, önümüzdeki 30, 50 ve 100 yılda önce normalleşeceği, sonra sıradanlaşacağı ve en sonunda da toplumun temel bir normu haline dönüşeceği bekleniyor. Temel gelirin ülkeden ülkeye ne gibi farklar taşıyacağı ve bunu hangi ülkelerin nasıl finanse edeceği konularını, yer darlığı sebebiyle haftaya bırakmamız gerekiyor.  

 

FARKLI UYGULAMALAR VE BÜTÇELENDİRME MESELESİEVRENSEL TEMEL GELİRÜÇ GÖRÜŞİNSAN-MAKİNE YARIŞIİSTİHDAMDA BÜYÜK DÖNÜŞÜMİŞLERİN SONUİNSAN - TEKNOLOJİ - İŞUFAK BİR ESGEZEGENİ SERİNLETMEK-3 VE SONGEZEGENİ SERİNLETMEK - 2Yazarın Tüm Yazıları
Yazarlar
Osman KARA
KADER HAFTASI
Osman KARA
Erdem EROL
BASİT OYUN
Erdem EROL
Mustafa GENÇ
İKTİDARDAN ÖNCE TÜRKİYE'NİN PARTİSİ OLMAK GEREK!
Mustafa GENÇ
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
GÜNDEMLİK
Prof. Dr. Yücel TANYERİ
YÜK
Prof Dr Yücel TANYERİ
Salim YILDIZ
Aklımda Keçiörengücü var
Salim YILDIZ
Selçuk KAYA
Maçları 0-0'mış gibi oynamak lazım...
Selçuk KAYA
Metin ATLI
SAMSUNSPOR KAYIPSIZ GEÇTİ
Metin ATLI
Ender GÜR
ÇOK ZOR OLMADI
Ender GÜR
Av. Dr. Cengizhan HATİPOĞLU
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ I
Av Dr Cengizhan HATİPOĞLU
Kürşad GÜNDOĞDU
Gönül Belediyeciliğiyse Eğer...
Kürşad GÜNDOĞDU
Ahmet HAYVALI
BEYAN SÜRELERİ UZATILDI...
Ahmet HAYVALI
Gül TURAN
BİR FİNCAN KAHVE KADARDI HAYAT
Gül TURAN
Ömer PAMUK
MİLLİ TARİH ŞUURU...
Ömer PAMUK
Ayhan HAMLI
HUZURUMUZ BOZULMASIN DİYE NÖBET TUTARKEN
Ayhan HAMLI
Akın ÜNER
DACİTTA
Akın ÜNER
İlker Mutlu
Sıkışmışlık
İlker Mutlu
Şakir DEMİRCİ
İNŞAAT MÜHENDİSLERİNDEN ULAŞIM ÇALIŞTAYI
Şakir DEMİRCİ
Mehmet ÖZ
YENİ ZELANDA’DA MÜSLÜMAN KATLİAMI
Mehmet ÖZ
Ersin ERGE
ŞİİR NEREYE KADAR GİDER
Ersin ERGE
Cevdet YILMAZ
Su (Şirketi) Savaşları
Cevdet YILMAZ
Kenan ÖZTÜRK
Teşekkürler TİKDAK
Kenan ÖZTÜRK
Nami Cem İYİGÜN
FARKLI UYGULAMALAR VE BÜTÇELENDİRME MESELESİ
Nami Cem İYİGÜN
Birol BİRCAN
Titanic'ten kutulan Türk.
Birol BİRCAN
Naci ALTUNCU
CHP'NİN GELECEKLE İLGİLİ VİZYONU ? ( 3 )
Naci ALTUNCU
Doç. Dr. Yetkin BULUT
DİKKAT EKONOMİSİ
Doç Dr Yetkin BULUT
Burhan UYAN
ESNEK BEYİNLİLERDEN MİSİNİZ?
Burhan UYAN
Mustafa ÖZBALCI
KÜLTÜR, SANAT VE TOPLUM
Mustafa ÖZBALCI
Ergin KAHVECİ
MEVZU GELİP ÜRETİME KİLİTLENİNCE...
Ergin KAHVECİ
Embiya SANCAK
"MUSTAFA EZBER BOZDU"
Embiya SANCAK
Alpaslan ÇEPNİ
NEVRUZ
Alpaslan ÇEPNİ
Kadir GÜRKAN
Neden Olmuyor ?...
Kadir GÜRKAN
Kenan ERZURUMLU
Camiler, Vaizler, İmamlar: II
Kenan ERZURUMLU
Hasan Cem KESKİN
İNANCIN, SİLAHINDIR
Hasan Cem KESKİN
Erdal AĞAR
Uyku Kalitesi
Erdal AĞAR
Hikmet KURADA
AŞIK  VEYSEL’DEN, ''ATATÜRK’E AĞIT!..''
Hikmet KURADA
Kenan KAYIKÇI
BÜYÜK KAPTANLAR
Kenan KAYIKÇI
M. Halistin KUKUL
Kabûlünün 98. Yılında:TÜRK İSTİKLÂL MARŞI: BİR EDEBÎ ŞAHESER
M Halistin KUKUL
Osman ZÜMRÜT
KADIN HAKLARI-İNSAN HAKLARI (3)
Osman ZÜMRÜT
Cesur CEYLAN
BİLMİYORUM
Cesur CEYLAN
Yavuz BAYRAM
28 ŞUBAT'IN YÜZLERİ!.. (Dünden Devam)
Yavuz BAYRAM
İbrahim TELLİOĞLU
TARİHTE TÜRK İZİ II: KÜLTÜREL İZ
İbrahim TELLİOĞLU
Memduh ERKİN
YENİLİKLER      
Memduh ERKİN
Fulya ZORLU
3-6 Yaş Arası İtiraz Problemi
Fulya ZORLU
Murat Sandıkçı
İNSAN YENİLİNCE TÜKENMEZ, PES EDİNCE TÜKENİR...
Murat Sandıkçı
Turgay SAAT
MADALYALAR SAMSUN'A
Turgay SAAT
Dr. E. Kurmay İbrahim YILDIRIM
ADANA MUTABAKATI NEDEN GÜNDEME GETİRİLDİ
Dr E Kurmay İbrahim YILDIRIM
Selamet ATLI
KARARLAR ve HAMLELER KADERİMİZİ BELİRLER...
Selamet ATLI
Tevfik DEMİR
ALKIŞLAR LİDERE
Tevfik DEMİR
Şenol Yücedağ
EKONOMİK GERİ DÖNÜŞÜM 3
Şenol Yücedağ
Bahadır BAŞ
ARABULUCULUK, MALİ MÜŞAVİRLER OLMADAN BAŞARILI BİR ŞEKİLDE HAYATA GEÇEMEZ...
Bahadır BAŞ