Elazığ ilinin eski adı nedir sorusunun en doğru cevabı, hangi dönemden söz edildiğine göre değişiyor. Bugünkü Elazığ’ın doğrudan önceki adı Elaziz, daha eski resmî adı ise Ma‘mûretülazîz. Harput ise Elazığ’ın tarihsel öncülü olan ayrı yerleşim merkezi.
Harput Elazığ’ın Eski Adı mı?
Günlük kullanımda böyle söylenebiliyor ancak tarihsel olarak küçük bir ayrım var.
Harput, bugünkü Elazığ şehir merkezinin yaklaşık 6 kilometre kuzeydoğusunda bulunan eski kale-şehir.
- yüzyılda Harput’un yüksek ve ulaşımı zor konumu önemini kaybetmeye başlayınca yönetim merkezi ovadaki Agavat mezrasına taşındı. Bugünkü Elazığ bu yeni yerleşim etrafında gelişti.
Bu nedenle “Harput’un adı değiştirilip Elazığ oldu” demek yerine Harput’taki şehir merkezi zamanla ovadaki yeni Elazığ yerleşimine kaydı demek daha doğru.
Ma‘mûretülazîz Adı Ne Zaman Verildi?
Yeni gelişen yerleşime 1867 yılında dönemin padişahı Sultan Abdülaziz’e atfen Ma‘mûretülazîz adı verildi.
TDV kayıtlarında değişikliğin 16 Ocak 1867 tarihli belgeyle görülebildiği belirtiliyor. Aynı ad hem yeni şehir hem de oluşturulan sancak için kullanıldı.
Ma‘mûretülazîz kabaca “Aziz’in mamur ettiği/bayındırlaştırdığı yer” anlamıyla ilişkilendiriliyor.
Elaziz İsmi Nereden Geldi?
Ma‘mûretülazîz uzun ve telaffuzu zor olduğu için zaman içerisinde halk arasında kısaltılarak Elaziz biçiminde kullanılmaya başladı.
- yüzyılın başlarında Ma‘mûretülazîz kullanımının büyük ölçüde terk edilip Elaziz’in yaygınlaştığı belirtiliyor.
Elazık İsmi Ne Zaman Kullanıldı?
Mustafa Kemal Atatürk 17 Kasım 1937’de şehri ziyaret etti.
Bu ziyaret sırasında Elaziz yerine Türkçe bir anlam kurulmak istenerek “azık diyarı/azığı bol il” anlamıyla Elazık adı gündeme geldi.
Atatürk’ün ziyaretinin ardından isim değişikliği için yerel kararlar alındı.
Elazığ Adı Ne Zaman Resmileşti?
Bugünkü Elazığ adı 10 Aralık 1937 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla kabul edildi.
TDV İslâm Ansiklopedisi de Elaziz’in Kasım 1937’de Elazık biçimine çevrildiğini, ardından 10 Aralık 1937’de Elazığ adının kabul edildiğini belirtiyor.
Dolayısıyla eski metindeki “1937’de Atatürk şehrin adını doğrudan Elazığ yaptı” anlatımı biraz eksik. Arada kısa süreli Elazık aşaması bulunuyor.
Elazığ’ın Eski Adlarını Nasıl Sıralayabiliriz?
Bugünkü modern şehir açısından en doğru sıra şöyle:
Agavat Mezrası → Ma‘mûretülazîz → Elaziz → Elazık → Elazığ
Tarihî şehir geleneği açısından ise bu dizinin önünde Harput bulunuyor.
Harput bugün de adı ve tarihî dokusuyla Elazığ’ın bir parçası olarak yaşamaya devam ediyor.
