Iğdır ilinin eski adı nedir sorusuna tek kelimelik “Sürmeli” yanıtını vermek tarihsel açıdan eksik kalıyor. Iğdır adı oldukça eski bir Türk boy adına dayanırken Sürmeli, bölgenin tarih boyunca kullanılan coğrafi adlarından biri.
Iğdır Adı Nereden Geliyor?
Iğdır ismi Oğuzların 24 ana boyundan Iğdır boyuyla ilişkilendiriliyor.
Resmî tarih kayıtlarında İğdir Bey'in bu boyun ilk başbuğu olduğu, kelimenin farklı dönem ve ağızlarda İgdir, Iğdir veya İydir biçimlerinde söylendiği aktarılıyor.
Iğdır boyu, Oğuz Han'ın oğlu Deniz Han'ın soyuna bağlanıyor.
Iğdır'ın Eski Adı Sürmeli mi?
Tam olarak değil.
Sürmeli Çukuru, Iğdır ve çevresindeki geniş ova ve çöküntü alanının tarihsel-coğrafi adı.
Günümüzde Türkiye sınırları içindeki Iğdır Ovası ile Ermenistan tarafındaki Revan Ovası aynı geniş coğrafi çöküntünün parçalarını oluşturuyor.
Bu nedenle eski belgelerde Sürmeli adıyla karşılaşılması, bugünkü Iğdır kentinin doğrudan eski resmî adının Sürmeli olduğu anlamına gelmiyor.
Eski Iğdır Nerede Bulunuyordu?
Iğdır'ın eski yerleşiminin Ağrı Dağı'nın kuzey yamacında, bugünkü Korhan Yaylası çevresinde bulunduğu belirtiliyor.
1664 yılında meydana gelen büyük deprem eski kale ve yerleşimi ağır biçimde tahrip etti. Hayatta kalanların ovaya inmesiyle bugünkü yerleşimin temelleri atıldı.
Yeni yerleşimde de Iğdır adı kullanılmaya devam etti.
Iğdır-ı Nev ve Iğdır Nova Ne Demek?
Yeni yerleşim gelişirken “yeni Iğdır” anlamında Iğdır-ı Nev ifadesinin kullanıldığı belirtiliyor.
Bölgenin Rus hâkimiyetine girdiği dönemde ise Rusçada “yeni” anlamına gelen Nova kelimesiyle bağlantılı olarak Iğdır Nova adı görüldü.
Yerel söyleyişte bu ismin farklı biçimlere dönüştüğü de tarih kayıtlarında aktarılıyor.
Iğdır Ne Zaman İl Oldu?
Iğdır uzun süre ilçe statüsünde kaldıktan sonra 1992 yılında il oldu.
Dolayısıyla 1992 yılında değişen şehrin adı değil, idari statüsüydü.
Kısacası Iğdır için “eski adı Sürmeli” demek yerine, Sürmeli'nin bölgenin tarihsel coğrafi adı, Iğdır'ın ise yüzyıllardır kullanılan yerleşim ve boy adı olduğunu belirtmek daha doğru.