İran’da yükseköğretim sistemi, tek merkezli ve yeknesak bir yapıdan oluşmamaktadır. Tıp dışındaki devlet üniversiteleri genel olarak Bilim, Araştırma ve Teknoloji Bakanlığı denetiminde faaliyet gösterirken, tıp eğitimi veren yükseköğretimkurumları Sağlık ve Tıbbi Eğitim Bakanlığına bağlı olarak yürütülmektedir. Öğretmen yetiştirme alanı ise ayrı bir kurumsal yapı içinde organize edilmektedir. Bu çok katmanlı yapı, İran’daki tüm üniversitelerin aynı hukuki statü, aynı akademik model ve aynı eğitim yöntemi içinde değerlendirilemeyeceğini açıkça göstermektedir. Bu nedenle İran kaynaklı diploma denklik incelemelerinde, tüm kurumlara tek tip yaklaşılması hukuken isabetli değildir.
Payame Noor Üniversitesi (داﻧﺸﮕﺎه ﻧﻮر ﭘﯿﺎم) bakımından diploma denklik tartışması, üniversitenin isminden veya kurumsal tanımından değil; mezun olunan programın niteliğinden yürümelidir. Çünkü denklik incelemesinde belirleyici olan husus,eğitimin fiilen nasıl verildiği, ders ve uygulamaların nasıl yürütüldüğü, devam koşullarının ne olduğu ve bu unsurların resmî belgelerle ortaya konulup konulamadığıdır.
Bu nedenle Payame Noor University (داﻧﺸﮕﺎه ﻧﻮر ﭘﯿﺎم) mezunlarının YÖK diploma denklik süreçlerinde belirleyici olan unsur, soyut ve genel bir nitelendirme değil; program bazlı, belge temelli ve münferit dosya incelemesi olmalıdır. Aynı üniversite bünyesinde yer alan tüm programların veya tüm mezunların tek kalemde aynı hukuki sonuca bağlanması, diploma denklik hukukunun bireysel inceleme mantığıyla bağdaşmaz.
Nitekim ülke bazlı ya da üniversite bazlı kategorik karar anlayışı, geçmişte de mahkeme denetiminden dönmüş; denklik işlemlerinde her başvurunun kendi eğitim süreci, program yapısı ve resmî belgeleri esas alınarak ayrı ayrı incelenmesigerektiği kabul edilmiştir. Yabancı üniversitelerden alınan diplomalara ilişkin denklik uyuşmazlıklarında, üniversitenin genel yapısından hareketle otomatik sonuç üretmek yerine, her başvurunun kendi eğitim modeli, ders yapısı ve fiilî öğrenim süreci üzerinden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Son dönemde Yükseköğretim Kurulu (YÖK), Payame Noor University (داﻧﺸﮕﺎه ﻧﻮر ﭘﯿﺎم) (https://lnkd.in/dYwMdhnx ) gibi uzaktan eğitim ağırlıklı kurumlara ilişkin başvurularda Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7/6-b maddesini (devam zorunluluğu bulunmayan açık öğretim niteliğindeki eğitimler için ret yetkisi)dayanak göstermektedir. Bu kapsamda bazı denklik başvuruları reddedilmekte ve süreçte genel bir değerlendirme yaklaşımı gözlemlenmektedir.
Ancak YÖK diploma denklik incelemesinde esas olan, yalnızca diploma adı değil; o diplomanın hangi öğretim süreci sonunda elde edildiğinin somut biçimde ortaya konulmasıdır. Bu çerçevede Payame Noor University (پیام نور دانشگاه) dosyalarında hukuki tartışmanın odağı, üniversitenin ismi değil; ilgili programın niteliği, öğrencinin fiilî öğrenim biçimi ve idarenin buna ilişkin değerlendirmesinin yeterli gerekçeye dayanıp dayanmadığı olmalıdır.
Payame Noor University (پیام نور دانشگاه) mezunları bakımından diploma denklik alanında hukuken belirleyici olan şey; genelleme değil, münferit incelemedir. Danıştay ve idare mahkemeleri içtihatları da bunu doğrulamakta; her dosyanın kendi somut koşullarına göre ayrı ayrı incelenmesinin zorunlu olduğunu vurgulamaktadır.
Yazının devamı için tıklayınız: https://x.com/suayp_levent/status/2030871794287022457?s=46