Kilis'in eski adı nedir? sorusuna “Kiris” şeklinde tek bir cevap vermek doğru değil.
Kilis İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün aktardığı tarihî kayıtlarda kentin veya çevresindeki yerleşimin adı farklı dönemlerde Ki-li-zi, Ciliza, El Kilis, Killia ve Killiz biçimlerinde geçiyor.
Eski içerikteki “1923 yılında Kiris adı Kilis olarak değiştirildi” bilgisi ise tarihî kayıtlarla uyuşmuyor.
Kilis'in Tarih Boyunca Kullanılan Adları
| Dönem / Kaynak | Geçen Ad |
|---|---|
| Asur çivi yazılı metinleri | Ki-li-zi |
| Roma dönemi kaynakları | Ciliza |
| Yaklaşık 928 | El Kilis |
| Yaklaşık 985 | Killia |
| 1519 Osmanlı Tahrir Defteri | Killiz |
| Sonraki dönem | Kilis |
Ki-li-zi Kilis'in Eski Adı mı?
Asur çivi yazısıyla yazılmış bir metinde Ki-li-zi adlı yerleşimden söz ediliyor.
Resmî kültür kaynağı, bu yerleşimin bugünkü Kilis olduğu görüşünün yaygın olduğunu belirtiyor.
Ancak arkeolojik ve tarihî yer adlarında kesin eşleştirme konusunda dikkatli olmak gerekiyor. Bu nedenle “Kilis'in kesin ilk adı Ki-li-zi'dir” yerine “bugünkü Kilis'le ilişkilendirilen en eski adlardan biridir” demek daha doğru.
Roma Döneminde Kilis'in Adı Neydi?
Roma kaynaklarında yöre:
Ciliza sive Urmagiganti
ifadesiyle geçiyor.
Bu kayıt da Kilis adının benzer biçimlerinin Cumhuriyet döneminden çok daha eski olduğunu gösteriyor.
El Kilis ve Killia İsimleri
Arap tarihçi Kudama bin Cafer'in yaklaşık 928 yılında kaleme aldığı eserde yerleşim El Kilis adıyla anılıyor.
Yaklaşık 985 yılındaki olayları aktaran Yahya bin Said el-Antaki ise adı Killia biçiminde kaydetmiş.
Osmanlı Döneminde Kilis'in Adı
1519 tarihli Osmanlı Tahrir Defteri'nde kent adı:
Killiz
şeklinde yazılmış.
Dolayısıyla eski içerikte ileri sürüldüğü gibi Kilis adı 1923 yılında ilk kez ortaya çıkmış değil.
Kilis Adı “Kir + İs” Kelimelerinden mi Geliyor?
Eski içerikte “kir düz, is yer demektir ve Kilis düzlük anlamına gelir” şeklinde bir açıklama bulunuyordu.
Bu etimolojiyi destekleyen güvenilir tarihsel kaynak bulunmuyor.
Kilis adının kesin kökeni konusunda farklı görüşler var. Bu nedenle “düz yer” anlamına geldiğini kesin bilgi gibi vermek doğru değil.
Kilis Ne Zaman İl Oldu?
Kilis uzun süre Gaziantep'e bağlıydı.
3 Haziran 1995 tarihli 550 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile il statüsü kazandı ve 6 Haziran 1995 itibarıyla Türkiye'nin 79. ili oldu.
Dolayısıyla eski içerikte yer alan “Kilis 1995 yılında il oldu” bilgisi doğru; ancak şehrin adının 1923'te değiştirildiği kısmı yanlış.
Kilis Daha Önce Nereye Bağlıydı?
İl olmadan önce Gaziantep'e bağlı ilçe konumundaydı.
1995 düzenlemesiyle Gaziantep'ten ayrılarak müstakil il haline getirildi.
