Kırıkkale’nin Eski Adı Kırıkkal mıydı?
Kısa cevapla Kırıkkale’nin tarihî adlarından biri Kırıkkal’a biçimindedir. Bunun yanında bugünkü şehrin geliştiği arazide bulunan Kırık köyü, modern Kırıkkale yerleşiminin öncülü kabul edilir.
“Kırıkkal” ifadesi ise bazı anlatımlarda ara biçim olarak kullanılsa da şehrin resmî ve tek eski adı şeklinde verilmesi eksik kalır.
Kırıkkale Adı Nereden Geliyor?
En yaygın anlatıya göre Kırıkkale adı, şehrin yaklaşık 3 kilometre kuzeyindeki Kırık köyü ile merkezdeki Kaletepe adlarının birleştirilmesiyle ortaya çıktı.
Bu açıklama halk arasında oldukça güçlüdür. Ancak Osmanlı arşiv belgelerinde bölgenin “Kırıkkal’a” biçiminde geçmesi, adın yalnızca Cumhuriyet döneminde iki kelimenin birleştirilmesiyle üretilmediğini gösterir.
Belgelerde Oğuz veya Oğuzhan adıyla anılan bir Türkmen topluluğunun Ankara çevresindeki Kırıkkal’a bölgesine yerleştirildiğine ilişkin kayıtlar bulunur. Dolayısıyla bölge adının geçmişi modern sanayi kentinin kuruluşundan çok daha öncesine uzanır.
Kırık Kelimesi “Yarık” Anlamına mı Geliyor?
Eski metinde yer alan “Kırık, yarık anlamına gelir” açıklaması kesin bir etimolojik bilgi değildir. Kırık sözcüğünün burada bir yer adı, köy adı veya topluluk adı olarak kullanılmış olması daha güçlü bir ihtimaldir.
Kaletepe’nin adına dayanarak bütün şehir adını Roma dönemindeki bir kaleye bağlamak da kanıtlanmış bir sonuç değildir. Bu nedenle etimoloji anlatılırken Kırık köyü-Kaletepe görüşü ile Kırıkkal’a arşiv kaydı birlikte verilmelidir.
Kırıkkale Nasıl Şehir Oldu?
Bugünkü Kırıkkale, eski çağlardan beri yerleşim gören bir bölgenin üzerinde bulunsa da şehir merkezi esas büyümesini Cumhuriyet dönemindeki sanayi yatırımlarıyla yaşadı.
1920’li yıllarda savunma sanayisine yönelik fabrikaların kurulmasıyla Kırık köyü çevresine işçiler, memurlar ve aileleri yerleşti. Küçük yerleşim kısa sürede yeni bir sanayi kasabasına dönüştü.
Kırıkkale 1929’da bucak, 1941’de belediye, 1944’te Ankara’ya bağlı ilçe statüsü kazandı. 21 Haziran 1989 tarihinde kabul edilen düzenlemeyle Ankara’dan ayrılarak il oldu.
Kırıkkale’nin Eski Adları Nasıl Sıralanabilir?
Şehrin isim geçmişini şu şekilde özetlemek mümkün:
- Kırıkkal’a: Osmanlı belgelerinde görülen tarihî bölge adı
- Kırık köyü: Modern şehrin geliştiği alandaki eski yerleşim
- Kırıkkale: Sanayi kasabasının büyümesiyle yerleşen güncel ad
Bu sıralama, birbirinden tamamen farklı üç şehrin adı anlamına gelmez. Aynı coğrafyada kullanılan bölge, köy ve şehir adlarının zaman içindeki dönüşümünü gösterir.
Kırıkkale Ne Zaman İl Oldu?
Kırıkkale, 21 Haziran 1989 tarihli ve 3578 sayılı kanunla il statüsüne kavuştu. Daha önce Ankara’ya bağlı bir ilçeydi.
İl olduktan sonra Bahşılı, Balışeyh, Çelebi, Delice, Karakeçili, Keskin, Sulakyurt ve Yahşihan gibi ilçeler Kırıkkale’nin idari yapısı içinde yer aldı.
Kısa Cevap
“Kırıkkale ilinin eski adı nedir?” sorusuna verilebilecek en doğru kısa cevap, Kırıkkal’a ve Kırık köyü ifadeleridir.
Kırıkkal’a tarihî bölge adını, Kırık köyü ise bugünkü şehir merkezinin geliştiği eski yerleşimi anlatır. “Kırıkkal” tek başına kullanıldığında bu tarihsel ayrıntıların bir bölümü kaybolur.