Samsun'un Gerçek Adı Ne?
Çoğu kaynakta Samsun'un eski adı olarak "Amisos" gösterilir. Tarih kitaplarına göre Selçuklular döneminde Amisos ismi ilk kez Samsun olarak değiştirilerek kullanılmaya başlanmıştır. Ama hikâye bundan çok daha eskiye uzanıyor.
Akademik çevrelerde tartışılan bir başka görüşe göre Samsun'un bilinen en eski adı aslında "Enete"dir. Amasyalı coğrafyacı Strabon bu ismin bir Kimmer kabilesi olan Enetoi'den geldiğini yazar.
Yani tek bir "gerçek ad" yok; şehir tarih boyunca farklı medeniyetlerin dilinde farklı bir isim taşımış.
Samsun Kaç İsim Taşıdı?
Samsun Yerel Tarih Grubu Başkanı Emin Kırbıyık'a göre şehrin ismi sırasıyla Enete, Simisso, Amisos ve son olarak Samsun şeklinde değişmiştir.
En az bilinen isimlerden biri de Peiraieos'tur. MÖ 670 yılı civarında Greklerin bölgeyi kolonize etmesiyle Perikles'in onuruna Peiraieus adı verilmiş; yapılan arkeolojik kazılarda bu döneme ait sikkeler de bulunmuştur.
Bir de kısa ömürlü bir Roma arası var: İmparator Pompeius MÖ 64'te şehre geldiğinde adını Pompeiopolis olarak değiştirmiş, ancak bu isim tutunamamış ve Amisos adı geçerliliğini korumuştur.
"Samsun" İsmi Nereden Geliyor?
Samsun adının Yunanca "Amisos" kelimesinden geldiği ileri sürülse de bu kelimenin kökeninin eski Yunan öncesi döneme dayandığı ve Anadolu menşeli olduğu ihtimali güçlüdür. Yunanca olmayıp Palaskça olduğu bugün Yunan tarihçiler tarafından da kabul görmektedir.
- ve 13. yüzyıldaki Türk kaynaklarında "Samsun" ismi kullanılırken, aynı dönemin Batı kaynaklarında "Sampson" adı geçmektedir; her ikisinin de Amisos'tan türetildiği kabul edilir. Osmanlı idari yapısında ise şehir uzun yıllar "Canik Sancağı" olarak anıldı; Samsun adı zamanla yaygınlaşarak günümüze ulaştı.
Samsun'un Tarihi: İlk Çağdan Cumhuriyete
Samsun'daki yerleşim geçmişi Eski Taş Çağı'na dek uzanır. Tekkeköy Mağaraları'nda keşfedilen katman MÖ 60.000 ile MÖ 15.000 yılları arasına tarihlendiriliyor ve bugüne kadar Karadeniz Bölgesi'nde bulunan en eski yerleşim olma özelliğini koruyor.
Samsun'un en erken sakinleri Gaşkalardır. Daha sonra Hitit egemenliğine giren Gaşkalar zamanla asimile olmuş, Hititler MÖ 1200'lerde Frigler tarafından yıkılmış, ardından Kimmerler tarih sahnesine çıkmıştır.
MÖ 7. yüzyılda bölgeye yerleşen Miletoslu kolonistler Amisos adını vermiş; şehir antik dönemde Karadeniz'in en önemli liman kentlerinden biri olarak yükselmiştir.
Amisos, en parlak dönemini Pontus Kralı Mithridates VI zamanında yaşadı ve imparatorluğun yönetim merkezi konumuna geldi. Kültür ve sanatta hızla gelişen kentte antik çağın önde gelen sikke darphaneleri ve seramik atölyeleri kuruldu.
Roma döneminde önemini koruyan şehir, Bizans ardından Selçuklu ve Osmanlı hâkimiyetine girdi. Osmanlı döneminde ticaret, liman ve tarım alanlarında gelişmeyi sürdürdü.
Atatürk ve 19 Mayıs: Samsun'un Dönüm Noktası
Türkiye tarihinin en kritik sahnelerinden biri Samsun'da yaşandı. Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'nin fitilini ateşledi. Bu tarih bugün tüm Türkiye'de Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanıyor; Samsun ise bu kutlamanın simge şehri olmaya devam ediyor.
Amisos Tepesi: Tarihin Toprak Altındaki Tanığı
Amisos Antik Kenti, bugün Samsun'un İlkadım ilçesinde Toraman Tepe üzerinde yer alıyor. Kentin büyük bölümü uzun yıllar askerî alan sınırları içinde kaldığından detaylı kazı yapılamamış; modern şehirleşme de pek çok alanı tahrip etmiş.
Buna karşın 1995'te Cedit Mahallesi'nde yol genişletme çalışmaları sırasında ortaya çıkan mezar odası, arkeoloji dünyasında ses getirdi. Kaya oyularak yapılmış 5x5 metre ebadındaki bu odada bulunan altın ziynet eşyaları, çömlekler ve cam eserler, dönemin ne denli gelişkin bir uygarlığa ev sahipliği yaptığını gözler önüne serdi. Amisos Hazinesi olarak bilinen bu koleksiyon bugün Samsun Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor.
