Sosyal güvenlik sisteminde uzun süredir tartışma konusu olan çift dula ve yetime yönelik maaş bağlama şartları, Yargıtay'ın son ilamıyla netlik kazandı. Özellikle babası 2008 yılı öncesinde vefat eden ancak eşini bu tarihten sonra kaybeden vatandaşların açtığı davalar, yüksek mahkemenin "hakkın doğduğu tarih" yorumuyla yeni bir boyuta taşındı. Mevzuat farklılıklarından kaynaklanan karmaşa, en üst yargı merciinin içtihadıyla giderilmiş oldu.
Yargı Sürecini Başlatan "Eski Kanun" Savunması
Dava süreci, eşinin vefatı nedeniyle SSK (4/1-a) kapsamında ölüm aylığı alan bir vatandaşın, Bağ-Kur (4/1-b) statüsündeki babasından da ikinci bir maaş almak için SGK’ya başvurmasıyla başladı. Kurumun reddi üzerine açılan davada temel savunma, babanın eski mevzuat döneminde vefat etmiş olması ve bu durumun kazanılmış hak doğurduğu iddiasıydı.
Mahkemeler Arasındaki Hukuki Görüş Ayrılığı
Dosya, yargılama aşamasında farklı mahkemelerce farklı şekillerde yorumlandı:
-
Yerel Mahkeme: Babadan aylık alma hakkının eşin vefatı ile doğduğunu belirterek davanın reddine karar verdi.
-
İstinaf Mahkemesi: Babası 2008 öncesi vefat eden davacı için eski mevzuatın uygulanması gerektiğini savunarak çift maaşın yolunu açtı.
-
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: İstinaf kararını bozarak, hak sahipliğine ilişkin şartların, bu sıfatın kazanıldığı tarihteki kanuna göre değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti.
Yargıtay Kararının Temel Dayanakları
Yargıtay, çift maaş taleplerini reddederken şu hukuki kriterleri esas aldı:
-
Hakkı Doğuran Olay: Davacı babası vefat ettiğinde evli olduğu için aylık alma hakkı o an doğmamıştır. Maaş hakkı, ancak eşin vefatı ile "dul" kalındığı tarihte oluşmuştur.
-
Güncel Mevzuat Esası: Eşin vefatı 1 Ekim 2008 tarihinden sonra gerçekleştiği için, uyuşmazlıkta 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanmalıdır.
-
Tercih Sistemi: Yürürlükteki 5510 sayılı Kanun’un 34 ve 54. maddeleri uyarınca, hem eşten hem babadan ayrı ayrı ölüm aylığı bağlanması mümkün olmayıp, yalnızca yüksek olan aylığın tercih edilmesi mümkündür.
Kararın Sosyal Güvenlik Sistemine Etkisi
Bu karar, "babam eski tarihte vefat etti, hakkım saklıdır" görüşünün her hukuki durumda geçerli olmayacağını açıkça ortaya koymaktadır. SGK uygulamalarında emsal teşkil edecek olan bu içtihat, sosyal güvenlik sisteminde çift aylık ödemelerinin sınırlandırılmasına dair hukuki netlik sağlamıştır. Hak sahiplerinin, uzun ve masraflı yargı süreçlerine girmeden önce hakkın doğduğu tarihteki güncel mevzuatı dikkate almaları gerekmektedir.
