İpek Yolu üzerinde Kapadokya'nın batıya açılan kapısı konumundaki Aksaray, Hititlerden Selçuklulara kadar onlarca medeniyetin geçiş noktası oldu. Her dönem şehre yeni bir isim, yeni bir anlam kattı.
Nenessa ve Kursaura: En Eski Adlar
Aksaray'ın adının ilk olarak eski Hitit metinlerinde geçen Nenessa (ya da Nenossos) olduğu düşünülüyor. Hitit tabletlerinde aynı şehir için Kursaura adı da geçiyor. Bu isim zamanla Garsaura şeklinde söylenmeye başlandı.
M.Ö. 1000 civarında Kral Kiakki döneminde şehrin Şinakhatum ya da Şinukhtu olarak anıldığına dair kaynaklar da mevcut.
Garsaura: Antik Dönemin Adı
Hellenistik dönemde şehir Garsaura adıyla anılıyordu. Coğrafyacı Strabon da bu ismi kullanmıştır. Garsaura, M.Ö. 3000'lere uzanan Hitit merkezi Karsaura ile aynı yer olduğu kabul ediliyor.
Archelais: Kapadokya Kralının Hediyesi
Son Kapadokya Kralı Archelaos, şehri yeniden inşa ettirerek kendi adından hareketle Archelais adını verdi. Bu isim Helence'de "Archelaos'un şehri" anlamına geliyor.
Roma döneminde İmparator Claudius (M.S. 41-54) şehre koloni statüsü tanıdı ve isim Colonia Archelais olarak devam etti. Aksaray'da bulunan kitabelerde bu isim açıkça geçiyor.
Taxara: Bizans Dönemi
Bizans döneminde Archelais adı zamanla değişerek Taxara şeklini aldı. Şehir bu dönemde Bizans ile Müslüman Araplar arasında defalarca el değiştirdi ve sınır bölgesi olarak stratejik önemini korudu.
Aksera ve Aksaray: Türk Dönemi
Selçukluların Anadolu'ya gelişiyle şehrin adı Türk diline uyarlandı. En eski Selçuknamelerde Aksera ve Aksara biçimlerinde geçen isim, zamanla Aksaray'a dönüştü.
Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan döneminde Aksaray, Selçuklu Devleti'nin ikinci başkenti gibi bir işlev gördü. Bu dönemde şehir, "iyi insanların yaşadığı yer" anlamına gelen Şehr-i Süleha olarak da anıldı.
Halk arasında ise şehrin adının II. Kılıçarslan'ın yaptırdığı beyaz saraydan geldiği de söyleniyor. Ak saray yani beyaz saray bu yakıştırmanın kaynağı.
Aksaray yaklaşık bin yıldır bu adıyla anılıyor.
Aksaray'ın Eski Adları: Özet
- Nenessa / Kursaura — Hitit dönemi
- Garsaura — Hellenistik öncesi ve antik dönem
- Archelais / Colonia Archelais — Kapadokya Krallığı ve Roma dönemi
- Taxara — Bizans dönemi
- Aksera / Aksara — Erken Selçuklu dönemi
- Aksaray — Selçuklu'dan günümüze
