Giresun’un Eski Adı Nedir?
Giresun ilinin eski adı için verilebilecek en kısa cevap Kerasus veya antik kaynaklardaki yazımıyla Kerasous şeklindedir.
Kent, Pontus Kralı I. Pharnakes döneminde Pharnakeia adıyla da anıldı. Roma döneminde Kerasus adı yeniden kullanılmaya başlandı.
Eski içerikte yer alan “Kios” adı ise Giresun için doğru değildir. Kios, tarihî kaynaklarda başka bir antik yerleşimle ilişkilendirilen addır.
Kerasus Adı Nereden Geliyor?
Kerasus adının kökeni konusunda iki temel görüş bulunur.
Birinci görüşe göre ad, bölgede yetişen yabani kirazlardan gelir. Kerasus ile kirazı ifade eden eski sözcükler arasındaki benzerlik bu açıklamanın temelini oluşturur.
İkinci görüş, adın Eski Yunancada “boynuz” anlamındaki keras sözcüğünden türediğini savunur. Giresun Kalesi’nin bulunduğu yarımadanın denize doğru boynuz biçiminde uzanması bu görüşe dayanak gösterilir.
Her iki açıklama da tarih çalışmalarında yer bulur. Bu nedenle Giresun adının kesin biçimde yalnızca kirazdan veya yalnızca yarımadanın şeklinden geldiğini söylemek doğru olmaz.
Pharnakeia Ne Anlama Geliyor?
Pontus Kralı I. Pharnakes, MÖ 183 dolaylarında bölgeyi ele geçirdi. Eski yerleşimin doğusunda, bugünkü yarımada çevresinde gelişen şehir kralın adına bağlı olarak Pharnakeia veya Farnakya diye anıldı.
Antik kaynaklarda Kerasus ile Pharnakeia’nın aynı yerleşimin farklı dönemlerdeki adları olup olmadığı konusunda bazı tartışmalar bulunur. Güncel Giresun’un bulunduğu yarımada, genel olarak Pharnakeia-Kerasus devamlılığı içinde değerlendirilir.
Roma hâkimiyeti sırasında Kerasus adı yeniden öne çıktı.
Kerasus Nasıl Giresun Oldu?
Kerasus adı zaman içinde Kerasunt, Kerasun ve Giresun biçimlerine dönüştü. Türkçenin ses yapısı içinde baştaki “K” sesinin “G”ye yaklaşması ve kelimenin son bölümünün sadeleşmesiyle bugünkü ad ortaya çıktı.
Giresun adı Cumhuriyet’ten çok önce Türkçe kullanımda yerleşmişti. Bu nedenle “şehir 1923’te Bakanlar Kurulu kararıyla Giresun adını aldı” bilgisi doğru değildir.
1923 yılı, Giresun’un il merkezi olması bakımından önemlidir; adın ilk kez kullanılmaya başlandığı tarih değildir.
Giresun’un Tarihî İsimleri
Kentin bilinen başlıca adları şöyle sıralanabilir:
- Kerasous veya Kerasus: Antik çağdaki temel şehir adı
- Pharnakeia veya Farnakya: Pontus Kralı I. Pharnakes döneminde kullanılan ad
- Kerasunt veya Kerasun: Orta Çağ ve sonraki dönemlerde görülen biçimler
- Giresun: Türkçede yerleşen ve günümüzde kullanılan ad
“Vilayet-i Çepni” ifadesi de bazı tarih anlatılarında geçer. Ancak bu, doğrudan Giresun şehrinin eski adı değil, daha geniş bir idari ve toplumsal bölgeyi tanımlayan ifadedir.
Giresun Ne Zaman Türk Hâkimiyetine Girdi?
Giresun çevresinde Çepni Türkmenlerinin etkisi 13. ve 14. yüzyıllarda güçlendi. Şehir 1397’de Bayramlı veya Hacıemiroğulları çevresindeki Çepni güçlerinin hâkimiyetine girdi.
Bölgenin Osmanlı idaresine kesin olarak katılması, Fatih Sultan Mehmet’in 1461’de Trabzon’u fethetmesinin ardından gerçekleşti.
Osmanlı döneminde Trabzon’a bağlı bir kaza olarak yönetilen Giresun, 1920’de bağımsız mutasarrıflık statüsü kazandı. 1923’te ise il merkezi oldu.
Kısa Cevap
Giresun ilinin eski adı Kerasus olarak bilinir. Şehir bir dönem Pharnakeia adıyla da anılmıştır.
Bugünkü Giresun sözcüğü, Kerasus-Kerasunt-Kerasun biçimlerinin Türkçedeki tarihsel dönüşümünün sonucudur. Adın kökeni için kiraz ve boynuz açıklamaları bulunmakla birlikte kesin kabul edilmiş tek bir görüş yoktur.
