TBMM’de 27 Ekim’de görüşülen teklifin komisyonda kabul edilmesiyle anlaşmanın onay sürecinde yeni bir aşamaya geçildi. Üç ülke arasındaki düzenleme; savunma, güvenlik ve savunma sanayisi alanlarında iş birliğini kapsıyor. Komisyon kararı, teklifin Genel Kurulda kabul edildiği veya anlaşmanın bütün onay aşamalarının tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Mekke Anlaşması nedir, hangi ülkeler arasında imzalandı?
Mekke Anlaşması, Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında ortak savunma amacıyla imzalanan bir anlaşma. Üç ülkenin 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladığı metin, tarafların güvenliğini etkileyen tehditler karşısında birlikte hareket edebilmesine yönelik bir çerçeve oluşturuyor.
Türkiye’de anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin kanun teklifi, 21 Ekim’de TBMM Başkanlığına sunuldu. Meclis kayıtlarında 2/3961 esas numarasıyla yer alan teklif, Dışişleri Komisyonunda ele alındı. Düzenlemenin amaçları arasında silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilmesinin geliştirilmesi ve savunma sanayisindeki iş birliğinin artırılması bulunuyor.
Mekke Anlaşması’nın öne çıkan maddeleri neler?
Anlaşmanın dikkat çeken hükümlerinden biri, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının veya askerî saldırganlığın bütün taraflara yönelik saldırı sayılması. Bu çerçevede saldırıya uğrayan ülkeye destek verilmesi öngörülüyor. Ancak yardımın uygulanma biçimi, tarafların ortak değerlendirmeleri ve kendi hukuk düzenleriyle birlikte ele alınıyor.
| Başlık | Öngörülen düzenleme |
|---|---|
| Ortak savunma | Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış kabul edilmesi |
| Yardım ve destek | Saldırıya uğrayan tarafa karşılıklı yardım imkânlarıyla destek sağlanması |
| Askerî koordinasyon | Silahlı kuvvetler arasında iş birliğinin ve birlikte çalışabilme kapasitesinin artırılması |
| Savunma sanayisi | Üç ülkenin savunma sanayisi alanındaki iş birliğini geliştirmesi |
| Uygulama yöntemi | İstişare, ortak mutabakat ve ülkelerin anayasal yükümlülükleri doğrultusunda karar alınması |
Anlaşma otomatik asker gönderilmesi anlamına mı geliyor?
Teklifin genel gerekçesinde, ortak savunma hükmünün kendiliğinden işlemeyeceği açıkça belirtiliyor. Uygulamanın, taraflar arasında yapılacak istişareler sonucunda mutabakatla alınacak kararlara dayanacağı ifade ediliyor. Bu nedenle anlaşmayı, herhangi bir saldırı durumunda otomatik asker gönderilmesini zorunlu kılan bir düzenleme olarak aktarmak doğru değil.
Destek kapsamında askerî imkân ve yeteneklerin konuşlandırılması da bulunuyor. Bununla birlikte her ülkenin kendi anayasal yükümlülükleri, ulusal mevzuatı ve yetkili makamlarının kararları belirleyici olacak. Dolayısıyla ortak savunma taahhüdü ile bu taahhüdün hangi yöntemle uygulanacağı birbirinden ayrı değerlendiriliyor.
Mekke Anlaşması NATO’nun yerine mi geçiyor?
TBMM’de yayımlanan gerekçeye göre anlaşma, Türkiye’nin başka ittifaklardan veya uluslararası anlaşmalardan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor. NATO üyeliğinin yerine geçen bir düzenleme olarak da tanımlanmıyor. Gerekçede, Türkiye’nin NATO kapsamındaki hak ve yükümlülüklerinin korunacağı vurgulanıyor.
Anlaşmanın savunma odaklı olduğu ve belirli bir ülkeyi hedef almadığı da aynı metinde belirtiliyor. Bölgesel güvenliğin güçlendirilmesi, tarafların bağımsızlığı ile toprak bütünlüğünün korunması ve ortak tehditler karşısında caydırıcılığın artırılması temel amaçlar arasında gösteriliyor.
Mekke Anlaşması Genel Kurulda ne zaman görüşülecek?
Dışişleri Komisyonundaki kabulün ardından teklif için sıradaki yasama aşaması TBMM Genel Kurulu olacak. Ancak erişilebilen açıklamalarda Genel Kurul görüşmesinin kesin tarihi yer almıyor. Bu nedenle kasım ayında görüşüleceğine ilişkin bilgiyi, açıklanmış bir toplantı tarihiyle eşdeğer görmek mümkün değil.
Genel Kurul gündeminin netleşmesiyle teklifin görüşme takvimi de belli olacak. Komisyon kabulüyle ilerleyen süreçte, anlaşmanın onaylanmasına ilişkin yasama işlemleri ile ortak savunma hükümlerinin uygulanması ayrı aşamalar olarak değerlendirilecek.
