Tunceli ilinin eski adı Dersim’dir. Dersim adı, Osmanlı döneminde bölgeyi tanımlayan sancak ve vilayet adı olarak resmî kayıtlarda da kullanıldı.

Tunceli adı ise 25 Aralık 1935 tarihinde kabul edilen kanunlarla birlikte idari kullanıma girdi. Yeni vilayet 1936 yılının başında resmen kuruldu.

Dersim Adı Ne Anlama Geliyor?

Dersim adının kökeni hakkında birden fazla görüş bulunuyor. En yaygın açıklama, adın Farsça “der” ve “sim” kelimelerinden oluştuğu yönünde.

“Der” kapı, “sim” ise gümüş anlamına gelir. Bu açıklamaya göre Dersim, “Gümüş Kapı” demektir.

Ancak bu etimoloji kesinleşmiş tek görüş değildir. Dersim adını antik Daranis ve Daranalis isimleriyle, Deylem bölgesiyle veya Desim adlı topluluklarla ilişkilendiren görüşler de bulunuyor.

Bu nedenle “Dersim kesin olarak gümüş kapı demektir” yerine, bunun yaygın etimolojik açıklamalardan biri olduğunu belirtmek daha doğru olur.

Osmanlı Döneminde Dersim

Bölge, 1847 yılında Hozat merkez olmak üzere Dersim Livası adıyla sancak yapıldı ve Erzurum’a bağlandı.

Dersim 1879 yılında ayrı bir vilayet hâline getirildi. Bu statü uzun sürmedi; 1886 yılında mutasarrıflığa indirildi.

1892 yılında yeniden sancak yapılan Dersim, Mamuretülaziz Vilayetine bağlandı. Mamuretülaziz, bugünkü Elazığ’ın Osmanlı dönemindeki adıydı.

Dersim adı bu dönemde yalnızca kültürel veya coğrafi bir ifade değildi. Osmanlı’nın idari belgelerinde kullanılan resmî bir bölge adıydı.

Dersim Ne Zaman Elazığ’a Bağlandı?

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Dersim’in idari statüsü yeniden düzenlendi. 1926 yılında Dersim ili kaldırılarak ilçeye dönüştürüldü ve Elazığ’a bağlandı.

Bu dönemde bölgedeki Hozat, Nazımiye, Mazgirt, Ovacık, Pertek ve Çemişgezek gibi ilçeler Elazığ yönetimi altında kaldı.

Dolayısıyla eski içerikte yer alan “1926 yılında ilçeye dönüştürüldü” bilgisi genel hatlarıyla doğru. Ancak 1935’te yaşanan değişiklik yalnızca ilçenin adının değiştirilmesi şeklinde anlatılamaz; yeni bir vilayet kuruldu.

Tunceli Adı Ne Zaman Verildi?

Tunceli adı, 25 Aralık 1935 tarihinde TBMM’de kabul edilen yasal düzenlemelerle kullanılmaya başlandı.

Bu süreçte iki farklı kanun önem taşıyor:

• 2884 sayılı Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun

• 2885 sayılı Yeniden Dokuz Kaza ve Beş Vilayet Teşkiline İlişkin Kanun

2884 sayılı Kanun, Tunceli’de uygulanacak özel idari yapıyı düzenledi. Kanun 2 Ocak 1936 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlandı.

Tunceli vilayetinin kuruluşu ise 2885 sayılı Kanunla gerçekleşti. Bu kanun 4 Ocak 1936 tarihinde yayımlandı.

Bu nedenle “Tunceli yalnızca 2884 sayılı Kanunla kuruldu” ifadesi eksik kalır. İlin kuruluşunda 2885 sayılı Kanun da doğrudan belirleyicidir.

Tunceli Vilayeti Hangi İlçelerden Oluşturuldu?

Yeni Tunceli vilayeti kurulurken Erzincan’dan Pülümür, Elazığ’dan ise şu ilçeler bağlandı:

• Hozat

• Nazımiye

• Mazgirt

• Ovacık

• Pertek

• Çemişgezek

Yeni ilin geçici idare merkezi Elazığ olarak belirlendi. Bunun nedeni, bugünkü Tunceli merkezinde vilayet teşkilatını barındıracak yerleşim ve kamu yapılarının henüz hazır olmamasıydı.

Kalan Tunceli’nin Eski Adı mı?

Kalan, bugünkü Tunceli şehir merkezinin önceki adıdır. Ancak Dersim ile Kalan aynı türden iki isim değildir.

Dersim tarihî bölgenin ve eski idari yapının adıydı. Kalan ise yeni ilin kalıcı merkezi yapılan kasabanın adıydı.

Tunceli vilayeti ilk yıllarda Elazığ’dan yönetildi. İl merkezi 30 Aralık 1946 tarihli düzenlemeyle Kalan kasabasına taşındı.

Kalan, 1947’den itibaren fiilen Tunceli il merkezi hâline geldi. Zaman içerisinde şehir merkezi de Tunceli adıyla anılmaya başladı.

Dersim ve Tunceli Aynı Yeri mi Anlatıyor?

Günlük kullanımda Dersim ve Tunceli çoğu zaman aynı bölgeyi ifade eder. Ancak tarihsel açıdan aralarında sınır ve dönem farkı bulunabilir.

Dersim, bugünkü Tunceli il sınırlarını aşabilen daha geniş bir tarihî ve kültürel coğrafyanın adı olarak kullanılmıştır.

Tunceli ise 1935 sonunda kurulan ve sınırları kanunla belirlenen modern ilin resmî adıdır.

Bu ayrım, eski belgeler veya tarihî olaylar anlatılırken önem taşır. Osmanlı dönemindeki Dersim sınırlarıyla bugünkü Tunceli sınırları her zaman birebir örtüşmez.

Tunceli Adı Ne Anlama Geliyor?

Tunceli adı “tunç” ve “el” kelimelerinin birleşiminden oluşur. Resmî anlatılarda isim, “tunç gibi sağlam insanların yaşadığı yurt” şeklinde açıklanır.

Buradaki “el” kelimesi ülke, memleket veya yurt anlamında değerlendirilir.

Tunceli ilinin en iyi liseleri

İçeriği Görüntüle

Ad, tarihsel süreç içerisinde halk arasında kendiliğinden değişmiş bir yer isminden ziyade, 1935 yılındaki idari düzenlemeler sırasında tercih edilen yeni bir isimdir.

Tunceli’nin Kürtçe Adı Sêwas mı?

Hayır. Sêwas, Kürtçede Sivas için kullanılan adlardan biridir; Tunceli’nin Kürtçe adı değildir.

Tunceli ve çevresi için Kürtçe ile Zazaca kullanımlarda Dersim veya Dêrsim adı yaygındır. Kent merkezi için Mamekiye ve benzeri yerel söyleyişlere de rastlanır.

Bu nedenle “Tunceli’nin Kürtçe adı Sêwas’tır” bilgisi yanlıştır.

Tunceli’nin İsim Tarihi

Tunceli’nin eski adı sorusunun kısa cevabı Dersim’dir. Konu ayrıntılı ele alındığında ise Dersim tarihî bölgesini, Kalan şehir merkezini, Tunceli de modern ilin resmî adını ifade eder.