Artvin ilinin eski adı sorusu genellikle yanlış bilgilerle karışıyor. Şehrin tarihi boyunca farklı isimlerle anıldığı doğru, ama bu isimlerin hangi döneme ait olduğu konusunda internette hatalı bilgiler dolaşıyor. Özellikle "Çoruh" adının Osmanlı dönemine ait olduğu iddiası gerçeği yansıtmıyor; bu isim aslında Cumhuriyet döneminde kurulan bir vilayete aitti.
Artvin'in Antik ve Ortaçağ Adları
Bölgenin en eski isimlerinden biri Kolkhis (Kolkis). Bu ad, Çoruh ağzına gelen İyonyalı gemicilerin bölgeye verdiği Eski Yunanca kökenli bir isim ve Urartu kayıtlarındaki "Kulkha" ile de bağlantılı. Ortaçağ İslam kaynaklarında ise bölge Haldiye veya Hâlidiyât olarak geçiyor.
Klarceti ise Pers dönemine değil, ortaçağ Gürcü tarihine ait bir bölge adı. Bugünkü Artvin'i de kapsayan bu topraklar, uzun süre Gürcü krallık ve prensliklerinin merkezi konumundaydı; bölgedeki pek çok yer adının Gürcüce kökenli olduğu biliniyor.
Bugünkü Artvin şehrinin çekirdeğini oluşturan Livane Kalesi, Bizanslılar tarafından Müslüman ordularının hareketlerini gözetlemek amacıyla MS 939'da inşa edildi. Şehrin adı zamanla Nigali, Ligani ve Livani gibi biçimlerden geçerek Livane haline geldi.
Osmanlı Döneminde Livane Sancağı
Osmanlı döneminde şehir "Çoruh" değil, Livane veya Livana adıyla anıldı. Kanuni Sultan Süleyman döneminde, 1536-1537 harekâtı sırasında bölge ele geçirilerek Artvin ve Yusufeli'ni içine alan Livane Sancağı kuruldu ve Erzurum beylerbeyiliğine bağlandı. 19. yüzyılda ise Livane kazası, Trabzon vilayetine bağlı Batum Sancağı'nın bir parçası olarak yönetildi. Artvin adının kökeni ise Gürcüce ve Ermenice'de "verimli toprak" ya da "bağlık kent" anlamına gelen Artavani kelimesiyle ilişkilendiriliyor.
Artvin Adının Ortaya Çıkışı: 1924
1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında bölgenin bir kısmı Rus idaresine geçti. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından 1921'de Artvin sancak olarak Türkiye topraklarına katıldı. 24 Nisan 1924'te yapılan idari düzenlemeyle "Livane" adı resmen "Artvin" olarak değiştirildi ve şehir bir vilayet merkezi haline geldi.
Çoruh Vilayeti Dönemi ve Bugünkü İsim
İşte "Çoruh" adının gerçek hikâyesi burada başlıyor. 1 Haziran 1933'te Artvin vilayeti kaldırıldı; Artvin ve Rize illeri birleştirilerek merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kuruldu. Artvin bu dönemde sadece bir kaza statüsündeydi. 4 Ocak 1936'da ise bu düzenleme tersine çevrildi: Çoruh vilayeti yeniden yapılandırılarak merkezi Artvin'e taşındı. Nihayet 17 Şubat 1956'da çıkan 6668 sayılı kanunla Çoruh vilayetinin adı Artvin olarak değiştirildi ve il bugünkü ismine kavuştu.
Sık Sorulan Sorular
Artvin'in Osmanlı dönemindeki adı neydi?
Livane veya Livana. "Çoruh" adı Osmanlı dönemine değil, Cumhuriyet döneminde kurulan bir vilayete aitti.
Çoruh adı ne zaman kullanılmaya başlandı?
1933'te Artvin ve Rize'nin birleştirilmesiyle kurulan vilayetin adı olarak; bu isim 1956'ya kadar kullanıldı.
Artvin adı ne zaman resmileşti?
24 Nisan 1924'te yapılan düzenlemeyle "Livane" adı "Artvin" olarak değiştirildi.
Klarceti hangi döneme ait bir isim?
Pers dönemine değil, ortaçağ Gürcü tarihine ait bir bölge adıdır.
