EMDR, Türkçede göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme terapisi olarak adlandırılan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Süreç yalnızca göz hareketlerinden oluşmaz. Danışanın öyküsünün alınmasından hedefin belirlenmesine, seansın güvenli biçimde kapatılmasından bir sonraki görüşmedeki yeniden değerlendirmeye kadar birbirini tamamlayan sekiz aşama üzerinden ilerler.
Dinamik Terapi Enstitüsü’nün konuya ilişkin sayfasında EMDR terapi süreci sekiz aşamalı bir yapı olarak ele alınır. Bu yapı bir kontrol listesi gibi mekanik biçimde uygulanmaz. Terapist, danışanın mevcut durumunu, hazır oluşunu ve görüşme sırasında ortaya çıkan tepkileri değerlendirerek aşamaların temposunu belirler. Bu nedenle sekiz aşama, herkes için aynı sırada aynı hızla tamamlanan sabit bir program olarak okunmamalıdır.
EMDR süreci neden yalnızca göz hareketlerinden ibaret değildir?
Göz hareketleri EMDR’nin en çok bilinen unsurlarından biridir ancak terapinin tamamını açıklamaz. Hedef seçimi yapılmadan, danışanın hazırlığı değerlendirilmeden ve seans sonunda duygusal durum gözden geçirilmeden yalnızca bir uyarım tekniğine odaklanmak sekiz aşamalı yapıyı eksik bırakır. Terapist her aşamada farklı bir görev üstlenir: önce bilgi toplar ve çerçeve kurar, sonra danışanı hazırlar, hedefi belirginleştirir, işleme sürecini izler, bedensel tepkileri değerlendirir ve seansı kapatır. Sonraki görüşmede ise önceki çalışmanın nasıl karşılandığını yeniden değerlendirir.
Sekiz aşama nasıl ilerler?
Her aşamanın ayrı bir işlevi vardır. Bazı aşamalar hazırlık ve değerlendirmeye, bazıları hedef anı üzerinde çalışmaya, son bölümler ise seansın kapatılmasına ve önceki çalışmanın yeniden gözden geçirilmesine odaklanır. Aşamalar birbiriyle bağlantılıdır ve terapist gerektiğinde önceki bir aşamadaki hazırlık ya da değerlendirme ihtiyacına yeniden dönebilir.
1. Tarihçenin alınması ve değerlendirme
İlk aşamada terapist danışanın başvuru nedenini, zorlayıcı yaşantılarını ve mevcut psikolojik durumunu anlamaya çalışır. Danışanın yaşadığı duygusal yükler, tekrar eden düşünceler ve problemli inançlar değerlendirilir. Terapist ayrıca hangi konuların öncelikli olabileceğini ve danışanın çalışmaya ne ölçüde hazır olduğunu gözden geçirir. Amaç hemen yoğun bir anı üzerinde çalışmaya başlamak değil, sürecin hangi hedefler etrafında yapılandırılacağını belirleyecek yeterli çerçeveyi oluşturmaktır.
2. Hazırlık
Hazırlık aşamasında terapist EMDR sürecinin nasıl ilerleyeceğini açıklar ve danışanın sorularını ele alır. Gerektiğinde duygusal düzenlemeyi destekleyen rahatlatıcı veya dengeleyici teknikler üzerinde çalışılır. Terapist, danışanın seans sırasında zorlayıcı bir duygu ortaya çıktığında ne yapacağını bilmesini ve süreçte kendini ifade edebilmesini destekler. Bu bölüm, sonraki aşamalara geçmeye hazır olup olmadığının gözlenmesi açısından da önem taşır.
3. Travma hedefinin belirlenmesi
Bu aşamada üzerinde çalışılacak hedef daha belirgin hale getirilir. Terapist, danışanın hangi yaşantıya odaklanacağını ve bu yaşantının bugün hangi duygu, düşünce ya da bedensel tepkilerle ilişkili olduğunu anlamasına yardımcı olur. Hedefin netleştirilmesi, sonraki aşamalarda dikkatin belirli bir konu üzerinde tutulmasını sağlar. Burada terapistin görevi danışan adına bir anlam belirlemek değil, çalışılacak materyali danışanla birlikte açık hale getirmektir.
4. Göz hareketleri ile duyarsızlaştırma
Duyarsızlaştırma aşamasında terapist, danışan belirlenen hedefe odaklanırken göz hareketleri veya uygun çift yönlü uyaranlar kullanabilir. Terapistin görevi yalnızca uyaranı vermek değildir. Süreç boyunca danışanın tepkilerini izler, çalışma hızını düzenler ve ortaya çıkan yeni çağrışımların terapötik çerçevede ele alınmasını sağlar. Danışanın yoğunluğu artarsa sonraki adımın nasıl olacağı yine terapistin değerlendirmesiyle belirlenir.
5. Yeniden işleme
Yeniden işleme aşamasında hedefle bağlantılı duygu, düşünce ve anlamlar takip edilir. Terapist danışanın ortaya çıkan materyali fark etmesine yardımcı olur ve süreci yapılandırır. Burada belirli bir sonuca ulaşma garantisi verilmez. Odak, danışanın deneyimini profesyonel çerçeve içinde ele almak ve çalışmanın yönünü oluşan ihtiyaçlara göre sürdürmektir. Terapist, danışanın yaşantısına dışarıdan hazır bir yorum yerleştirmek yerine görüşme içinde beliren bağlantıları izler.
6. Bedensel duyumların işlenmesi
Bu aşamada dikkat bedensel duyumlara çevrilir. Terapist danışanın hedefle bağlantılı olarak bedeninde fark ettiği gerginlik, sıkışma veya başka duyumları gözlemlemesine yardımcı olur. Bedensel tarama, danışanın yalnızca düşüncelerini değil görüşme sırasında fark edilen fiziksel tepkileri de terapötik değerlendirmeye dahil eder. Ortaya çıkan duyumların nasıl ele alınacağı, o anki çalışma ve danışanın ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir.
7. Kapanış
Kapanış, seansın kontrollü biçimde tamamlanmasını amaçlar. Terapist danışanın görüşme sonundaki duygusal durumunu gözden geçirir ve ihtiyaç varsa hazırlık aşamasında kullanılan düzenleme veya rahatlama tekniklerinden yararlanır. Hedef üzerindeki çalışma tamamlanmamış olsa bile seansın nasıl sonlandırılacağı ayrıca değerlendirilir. Böylece kapanış, yalnızca görüşmenin bitişi değil, danışanın o anki durumunun yeniden kontrol edildiği ayrı bir aşama olarak ele alınır.
8. Yeniden değerlendirme
Yeniden değerlendirme bir önceki çalışmanın sonraki görüşmede tekrar ele alınmasını içerir. Terapist danışanın daha önce çalışılan hedefle ilgili mevcut duygu ve tepkilerini, fark ettiği değişiklikleri ve yeni ortaya çıkan konuları gözden geçirir. Bu değerlendirme, aynı hedef üzerinde devam edilip edilmeyeceğine veya terapötik odağın yeniden düzenlenip düzenlenmeyeceğine karar verilmesine yardımcı olur. Böylece önceki seans ile yeni seans arasında klinik bir bağlantı kurulur.
Aşamaların süresi neden sabit değildir?
Sekiz aşama, her danışan için aynı hızda tamamlanması gereken bir takvim değildir. Aşamaların ne kadar süreceğine ve ne zaman bir sonraki aşamaya geçileceğine terapist, danışanın hazır oluşunu ve görüşme içindeki yanıtlarını değerlendirerek karar verir. Bir aşamanın daha fazla hazırlık gerektirmesi ya da yeniden değerlendirme sonucunda önceki bir noktaya dönülmesi mümkündür. Bu nedenle yalnızca aşama sayısından hareketle seans sayısı, toplam süre veya sonuç hakkında kesin bir çıkarım yapmak uygun değildir.
EMDR ile EFT aynı süreç değildir
Eft Tekniği, EMDR’nin sekiz aşamalı yapısının bir parçası değildir ve ayrı bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir. Özellikle yoğun travmatik yaşantılar söz konusu olduğunda kişinin kendi başına bir travma çalışması yürütmesi yerine, hangi yöntemin uygun olduğunun terapistin değerlendirmesiyle belirlenmesi gerekir. EMDR’de temel mesele yalnızca göz hareketlerini uygulamak değil, tarihçeden yeniden değerlendirmeye kadar tüm süreci danışanın ihtiyaçlarına göre profesyonel biçimde yapılandırmaktır.





