Madem dersimiz Dersim, öyleyse Hoybun’u bilmek zorundayız. Hoybun bilinmeden ne Ağrı isyanları anlaşılabilir ne de Dersim. Hatta Hoybun bilinmeden daha sonraki Asala-PKK işbirliği de Madam Mitterant’ın ve Fransa’nın “Kürt sevdası” da anlaşılamaz.

İki örgüt vardır Cumhuriyet dönemi isyanlarının arkasında. Biri mütareke günlerinin Kürt Teali Cemiyeti, diğeri de Cumhuriyetin ilk yıllarında kurulan Hoybun’dur.

Kürt Teali Cemiyeti, İstanbul’da kurulmuştur ve İngiliz kontrolündedir. Bize Musul’a malolan Şeyh Sait İsyanı onun eseridir. Musul’un İngilizlerin eline geçmesiyle gereği, isyanın bastırılmasıyla da önemi kalmamıştır.

İngiltere’nin ve Kürt Teali Cemiyeti’nin boşluğunu Fransızlar ve Hoybun dolduracaktır. Fransızlar, Suriye’dedir ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile aralarında Hatay sorunu vardır. Hoybun 1927’de Şam’da kurulacak ve hemen azılı Türk ve Türklük düşmanı Ermeni Taşnak(Taşnaksutyun) örgütüyle bir anlaşma imzalayacaktır. Büyük ve Küçük Ağrı isyanları ile Dersim isyanın planlanması bu cemiyetin işidir.

Hoybun adına Palu’dan Şeyh Ali Rıza Efendi, Dr. Şükrü Sekban Bey, Barazi Aşiret Reisi Mustafa Şahin Bey, Heverka Aşiret Reisi Haco Ağa, Raman Aşiret Lideri Emin Ağa, Süleymaniye’den Kerim Rüstem Bey, Van’dan Memduh Selim Bey ve Celadet Ali Bedirhan Beyin imzaladıkları Fransızca 19 maddedir. Başlangıç kısmında “Ari ırktan gelen bu iki halkın varlığını garanti altına almak için büyük bir işbirliğinin gerekliliğine” olan inanç vurgulanır

Önemli maddeleri şöyledir:

Madde1- Her iki taraf bağımsız bir Kürdistan’ın ve birleşik bir Ermenistan’ın kurulma hakkını karşılıklı olarak tanıyarak bu hakkın savunması için mümkün olan her türlü imkânı kullanarak birbirinin yardımına koşmayı kabul etmektedirler.

Madde 2-a-Her iki taraf hangi toprakların Ermenistan’a hangilerinin Kürdistan’a ait olduğuna bakılmaksızın ve sadece iki ülkenin kurtuluşunu temel amaç edinmiş olarak ortak düşmana karşı savaşmaya devam edecekler.

Madde 3- Mevcut anlaşma imza sahibi taraflar arasında ortak düşman Turan’i-Türk ögesine karşı savunma ve işbirliği paktı olduğundan taraflardan hangisi söz konusu düşmanın saldırısına uğrarsa diğer taraf saldırıyı püskürtmek için tek başına veya saldırıya uğramış tarafla birlikte hareket edeceğini kabul etmektedir.

Madde 6-Taknaksutyun Partisi, Kürt Ulusal Cephesi Hoybun’u geçici olarak sübvansiyon edeceğini ve cepheyi örgütleme işleri dâhil her türlü konuda uzman olduğu teknik alanda ve manevi olarak yardımda bulunacağına söz vermektedir.

Madde 12- Taşnaksutyun Partisi Kürt teknisyen, propagandacı ve organizatörlerin eğitimi için hazırlanacak derslere maddi ve manevi desteği vermeyi kabul etmektedir.

Anlaşmanın 14’üncü maddesi oldukça ilginçtir; bu maddeyle “taraflar, yabancıların madenler ve demiryolu üzerindeki daha önce kabul edilmiş tüm imtiyazlarını tanıyacaklarını” kabul etmektedir.

Bahse konu imtiyazlar, İngiliz ve Fransız emperyalizmin Osmanlı’dan aldığı maden ve demiryolu imtiyazlarıdır! Hoybun’u kurduranlar ve iki maşa örgütü biraraya getirenler, kendi çıkarlarını unutmuyorlar!

Madem Dersim’i konuşuyoruz o zaman Hoybun’u da, Kür Teali Cemiyeti’ni de ve diğerlerini de konuşalım ve hatta konuşmaya Osmanlı döneminden Bedirhanlarla Şeyh Ubeydullahlarla başlayalım. Ne dersiniz? Böyle toptan bir hesaplaşmaya var mısınız?