Anadolu'nun bereketli topraklarından doğup, saray mutfaklarında incelikle işlenerek bir dünya mirasına dönüşen Türk mutfağı, sadece bir yemek koleksiyonu değil, binlerce yıllık bir medeniyetin damaklardaki izdüşümüdür. Asya bozkırlarından Anadolu'ya uzanan bu binlerce yıllık yolculuk boyunca farklı medeniyetlerle girdiği etkileşimlerle şekillenen bu köklü geçmiş, Selçuklu ve Osmanlı saray mutfaklarının zengin mirasını bir araya getirerek sayısız lezzet ortaya çıkarmıştır. Bu yemekler, birer yiyecek olmanın ötesinde, Türk tarihinin ve kültürünün lezzetli birer temsilcisidir.
1. Döner Kebap
Döner kebap, dünyanın en tanınmış yemeklerinden biridir ve bugün gezegenin neredeyse her köşesinde bulunması mümkündür. "Kebap" kelimesi Türkiye'de yaşayanlar için pek çok farklı çeşidi çağrıştırsa da çoğu yabancı için akla ilk gelen görüntü dönerdir.
Sadece lezzetiyle değil, kendine özgü hazırlanış biçimiyle de dikkat çeker: Bir şişe katmanlar halinde dizilen etin, dikey bir pozisyonda yavaş yavaş dönerek pişirilmesi ve bu esnada o mis kokusu, şehrin en işlek caddelerinden ara sokaklara kadar yayılarak yoldan geçenleri kendine çeker. Genellikle pide veya lavaş ekmeği içinde servis edilir.
2. İskender Kebap
Bursa kökenli bir klasik olan İskender kebap, adını şehirdeki bir kasaptan alır ve Türk mutfağının en özel et yemeklerinden biri olarak kabul edilir. TasteAtlas'ın en iyi Türk yemekleri listesinde ikinci sırada yer alan bu lezzet, özenli bir sunumla sofraya gelir.
İncecik dilimlenmiş döner etleri, küp şeklinde doğranmış pide parçalarının üzerine serilir. Ardından, yemeğe karakteristik tadını veren özel domates sosu ve üzerinde cızırdayan kızgın tereyağı gezdirilir. Yanında servis edilen yoğurt ise bu zengin lezzet dengesini kusursuzca tamamlar.
3. Mantı
TasteAtlas'ın listesinde ilk sırayı alan Kayseri mantısı, Türk mutfağının inceliğini ve emeğini en iyi yansıtan yemeklerden biridir. Küçük hamur parçalarının içine baharatlı kıyma harcı konularak bohça şeklinde kapatılmasıyla hazırlanır. Bu küçük hamur taneleri haşlandıktan sonra üzerine sarımsaklı yoğurt ve genellikle tereyağında kızdırılmış pul biberle hazırlanan özel bir sos dökülerek servis edilir.
Yabancılar tarafından sıkça İtalyan raviolisi ile karşılaştırılsa da, sunum şekli ve lezzet profiliyle ondan tamamen ayrılır. Eskiden bir kaşığa 40 adet mantı sığdıramayan kadınların evlenmeye hazır olmadığına inanılırdı. Bu inanış, yemeğin yalnızca lezzetini değil, aynı zamanda hazırlanışındaki sabrı, inceliği ve mahareti de ne denli önemsediğini gösteren kültürel bir koddur.
4. Lahmacun
Yabancı toplumlarda sıklıkla "Türk pizzası" olarak anılsa da hem hamuru hem de içeriği bakımından pizzadan oldukça farklı olan lahmacun, Türkiye'nin en popüler lezzetlerindendir. Çok ince ve çıtır bir daire şeklinde açılan hamurun üzerine kıyma, domates ve biber gibi sebzeler ile çeşitli baharatlardan oluşan bir harç sürülür ve taş fırında pişirilir.
Lahmacunun kendine has bir yeme ritüeli vardır: Genellikle yanında verilen taze maydanoz gibi yeşillikler ve üzerine sıkılan limon ile dürüm yapılarak yenir. Bu eşsiz lezzet, sınırları aşarak yurt dışındaki türk restoranları menülerinde de kendine sarsılmaz bir yer edinmiştir.
5. Kebap (Şiş ve Adana)
Kebap, Türk mutfağının temel taşlarından biridir ve çok geniş bir yelpazeye yayılır. Bu zengin geleneğin en meşhur iki örneği ise Şiş kebap ve Adana kebaptır. Şiş kebap, etin saf lezzetini kutlayan bir klasiktir. Hem kırmızı et hem de tavuk etiyle hazırlanan versiyonları bulunur; tavuklu çeşidi yurt dışında daha yaygındır. Arap ve Yunan mutfaklarında benzer yemekler olsa da, Türk usulü şiş kebap, yanında sunulan özel sosları, pilavı ve pidesiyle bu benzerlerinden ayrışır.
Adana kebap ise baharat sanatının bir zirvesidir. Adını aldığı Adana şehrine özgü bu spesiyalite, zırhla çekilmiş kuzu ve dana kıymasının acı biber ve özel baharatlarla yoğrulup şişlere geçirilmesiyle hazırlanır. Kömür ateşinde piştikten sonra genellikle lavaş ekmeği ve sumaklı soğan salatası eşliğinde servis edilerek damaklarda unutulmaz bir iz bırakır.
6. Baklava
Türk mutfağının en ünlü tatlılarından biri olan baklava, haklı olarak "şerbetli tatlıların şahı" olarak anılır. Kökeni, UNESCO tarafından "Gastronomi Şehri" olarak tescillenen Gaziantep'e dayanan bu lezzet, büyük bir ustalık gerektirir.
Çok ince açılmış yufka katmanlarının arasına cömertçe serpiştirilen Antep fıstığı veya ceviz ile hazırlanır. Fırında piştikten sonra altın rengi katmanlar, tam kıvamında hazırlanan ve tatlıya hayat veren o ılık şerbetle buluşur. Özellikle bayram sofralarının ve özel günlerin vazgeçilmezidir.
7. Zeytinyağlı Yaprak Sarma
Binlerce yıllık bir geçmişe sahip olan yaprak sarması, Türk mutfağının en köklü ve zarif tariflerinden biridir. Bu yemekte pirinç, soğan ve çeşitli baharatlardan oluşan bir iç harç, taze asma yapraklarının içine özenle ve sabırla sarılır.
İki temel versiyonu bulunur: Ege bölgesinde yaygın olan zeytinyağlı ve etsiz versiyon genellikle meze olarak soğuk tüketilirken, İç ve Doğu Anadolu'da tercih edilen kıymalı versiyon ana yemek olarak sıcak servis edilir.
8. Köfte
Türkiye'de hemen her yörenin kendine özgü bir köfte tarifi vardır; Tekirdağ, İnegöl ve Akçaabat köfteleri en bilinenler arasındadır. Bu zengin bölgesel çeşitliliğe rağmen, yurt dışında bu yemeklerin tamamı genellikle "köfte" veya "Turkish meatballs" (Türk köftesi) olarak bilinir. Türk mutfağının en yaygın, en sevilen ve birleştirici yemeklerinden biri olan köfte, tipik olarak yanında yeşillik, pilav ve pide ile sunulur.
9. Künefe
Güneydoğu Anadolu mutfağının en özel tatlılarından olan künefe, ünü ülke sınırlarını aşmış bir lezzettir ve TasteAtlas'ın en iyi yemekler listesinde 4. sırada yer almaktadır. Tel kadayıf olarak bilinen ince hamur şeritlerinin arasına konulan özel, tuzsuz bir peynirle hazırlanır.
Altın sarısı bir renk alana kadar pişirildikten sonra sıcak şerbetle tatlandırılır ve üzeri bol miktarda toz Antep fıstığı ile süslenir. Kebapların ve baharatlı lezzetlerin ardından gelen künefenin sıcak şerbeti ve eriyen peyniri, damakta tatlı ve tuzlu bir denge kurarak ziyafeti taçlandıran unutulmaz bir ritüeldir.
10. Pide
Pide, Türk mutfağının en sevilen bir diğer hamur işi yemeğidir. İnce açılan hamurun üzerine kıymalı, peynirli veya kuşbaşılı et gibi çeşitli iç malzemeler yayılarak taş fırında pişirilmesiyle hazırlanır. Neredeyse her bölgenin kendine has bir pide çeşidi vardır.
Özellikle meşhur Trabzon peyniriyle hazırlanan yuvarlak Trabzon pidesi veya Samsun'un Bafra ilçesine özgü kapalı ve çıtır versiyonu, bu lezzetin en sevilen yöresel yorumları arasındadır.
