Ortodonti uzmanı ile genel diş hekimi arasındaki fark, mezuniyetten sonra alınan eğitimde ve bu eğitimin belirlediği karar alanında toplanır. Genel diş hekimliği; çürük tedavisi, dolgu, kanal tedavisi, diş eti sağlığı ve protez gibi ağız sağlığının bütününü kapsayan geniş bir alandır. Ortodonti ise diploma sonrası ayrı bir sınavla girilen ve yıllar süren bir uzmanlık dalıdır. Konusu tek tek dişlerin sağlığı değil, dişlerin birbirine ve çenelerin birbirine göre konumudur.

Bu ayrımın hasta açısından pratik bir karşılığı vardır. Kapanış bozukluğu, çapraşıklık ya da çeneler arasında konum farkı söz konusu olduğunda tedaviyi kimin planladığı; süreyi, çekim kararını ve sonucun kalıcılığını etkiler. Buna karşılık iki hekim grubu birbirinin alternatifi değildir. Ağız sağlığının sürekliliği genel diş hekiminin takibiyle yürür, diş ve çene konumunu değiştirecek bir tedavi gündeme geldiğinde ortodonti uzmanı devreye girer. Hastaların çoğu bu iki hekimle aynı dönemde çalışır.

Ortodonti uzmanı olmak için hangi eğitim gerekir?

Ortodonti uzmanlığı, diş hekimliği fakültesinin üzerine eklenen ayrı bir eğitimdir. Türkiye'de diş hekimliği fakültesi beş yıl sürer ve mezun olan hekim genel diş hekimi unvanını alır. Ortodonti uzmanı olmak isteyen hekim, Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı ile bir üniversitenin ortodonti anabilim dalına yerleşir ve dört yıl süren tam zamanlı bir uzmanlık eğitiminden geçer. Süreç uzmanlık tezinin savunulmasıyla tamamlanır.

Bu dört yılın içeriği, ortodontinin neden ayrı bir alan sayıldığını da açıklar. Uzmanlık öğrencisi kendi hastalarını baştan sona takip eder. Bu süreçte sefalometrik film üzerinden iskeletsel ölçüm yapmayı, büyüme gelişim dönemini değerlendirmeyi ve model analiziyle çene içindeki yer ihtiyacını hesaplamayı öğrenir. Tedavi hedefine göre aparey tasarlamak da aynı eğitimin parçasıdır. Sabit tel, hareketli aparey, şeffaf plak ve çene yönlendirme sistemleri bu eğitim içinde ayrı ayrı çalışılır.

Genel diş hekimi hangi ortodontik işlemleri üstlenebilir?

Ortodontik tedavi yasal olarak genel diş hekimi tarafından da uygulanabilir; korunan olan uygulamanın kendisi değil, uzman unvanıdır. Uygulamada belirleyici olan vakanın karmaşıklığıdır. Sınırlı bir hizalama sorunu ile iskeletsel bir çene uyumsuzluğu aynı ölçüde öngörülebilir değildir ve ikisinin gerektirdiği ölçüm derinliği de aynı değildir.

Ortodontik tedavi zaten paylaşılan bir süreçtir ve iki hekimin görevi aynı tedavinin farklı aşamalarında ayrışır.

Bu paylaşım hastanın neden aynı dönemde iki hekimle çalıştığını da açıklar. Ağız sağlığının sürekliliği ile diş hareketinin yönetimi ayrı işlerdir.

Hangi bulgular hastayı uzmana yönlendirir?

Yönlendirme kararı, sorunun yalnızca dişlerde mi yoksa çene ilişkisinde mi olduğuna bakılarak verilir. Genel diş hekiminin rutin muayenede fark ettiği şu bulgular ortodontik değerlendirme gerekçesi sayılır:

· Üst ve alt çene arasında belirgin konum farkı, alt çenenin geride ya da önde kalması

Kırmızı Havucun Faydaları Neler? Likopen İçeriği Dikkat Çekiyor

İçeriği Görüntüle

· Ön dişlerin kapanışta üst üste binmesi veya hiç temas etmemesi

· Çapraşıklık nedeniyle fırçalanamayan bölgeler ve aynı yerde tekrarlayan diş eti iltihabı

· Sürme zamanı geçtiği halde ağızda görünmeyen kalıcı diş, gömülü kanin ya da fazladan diş

· Tek taraflı çiğneme, çapraz kapanış ve buna eşlik eden yüz asimetrisi

· Protez veya implant öncesinde kapanışta yer kazanılması ihtiyacı

Bu bulguların bir kısmı hastanın kendi şikayetiyle örtüşmez. Derin kapanış yıllarca ağrısız ilerleyebilir, ancak alt kesici dişlerin damak dokusuna teması zamanla diş eti çekilmesine yol açabilir. Bu nedenle yönlendirme kararı estetik beklentiden bağımsız olarak da verilebilir.

Çocuk hastada yönlendirme zamanı neden erkene çekilir?

Çocuklarda ilk ortodontik değerlendirme, tüm kalıcı dişler sürmeden önce yapılır; çünkü büyüme sürerken çenelerin gelişimi yönlendirilebilir. Amerikan Ortodonti Derneği ilk muayene için yaklaşık yedi yaşı işaret eder. Bu yaşta ilk kalıcı azı dişleri ile ön kesiciler sürmüş olur ve hekim kapanışın hangi yöne gittiğini görebilir.

Erken değerlendirme hemen tedaviye başlamak anlamına gelmez. Vakaların önemli bölümünde sonuç, belirli aralıklarla takip kararıdır. Buna karşılık dar üst çene, çapraz kapanış ve alt çenenin öne konumlanması erken dönemde daha az müdahaleyle yönetilebilir. Parmak emme ya da ağızdan nefes alma gibi alışkanlıkların yol açtığı gelişim farkları için de aynısı geçerlidir. Aynı tablo büyüme tamamlandıktan sonra çoğu zaman daha kapsamlı bir tedavi gerektirir.

Yetişkin hastada uzman değerlendirmesi ne zaman gerekir?

Yetişkinde büyüme tamamlandığı için çene ilişkisi apareylerle yönlendirilemez ve bu durum tedavi seçeneklerinin sınırını belirler. Diş kaynaklı çapraşıklık, ara boşluk, dönmüş diş ve kapanış bozukluklarının büyük bölümü yetişkinde de ortodontik tedaviyle düzeltilebilir. Fark iskeletsel düzeydeyse plan, ortodonti ile çene cerrahisinin ortak kararıyla kurulur.

Yetişkin hastada ikinci belirleyici başlık diş eti ve kemik desteğidir. Diş eti çekilmesi, kemik kaybı, eski köprüler ve implantlar tedavi planını değiştirir. Uzman değerlendirmesi burada hangi diş hareketinin güvenle yapılabileceğini, hangi dişlerin destek olarak kullanılabileceğini ve işlem sırasının nasıl kurulacağını netleştirir.

Uzman unvanı ve hasta bilgilendirmesi

Türkiye'de uzman unvanı korumalıdır: yalnızca uzmanlık eğitimini tamamlayıp uzmanlık belgesini alan hekimler bu unvanı ve tabelada uzmanlık dalını kullanabilir. Hasta ilk görüşmede hekimin uzmanlık belgesini görmek ve hangi alanda çalıştığını sormak hakkına sahiptir. Klinik tabelası, reçete kaşesi ve hekimin tanıtım bilgileri bu doğrulamanın yapılabildiği yerlerdir.

Uzmanlık eğitiminin nerede tamamlandığı da bilgi verir. Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu olan ve uzmanlığını Hacettepe Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı'nda tamamlayan Uzm. Dr. Çağrı Şibal, 2012 Diş Hekimliği Uzmanlık Sınavı'nda Türkiye birincisi oldu; DUSTIME ve DUSDATA bünyesinde ortodonti dersleri veriyor, alanında kitap çalışmaları bulunuyor. İzmir Bayraklı'daki muayenehanesinde çalışan bir ortodonti uzmanı olarak diş teli, şeffaf plak ve lingual teknik uygulamalarıyla ilgileniyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Ortodontik tedaviye başlamadan önce genel diş hekimine gitmek gerekir mi?

Gerekir. Aktif çürük, diş eti iltihabı ve diş taşı tedavi başlamadan giderilir. Braketler takıldıktan sonra bu işlemler zorlaşır, ayrıca iltihaplı diş etinde diş hareketi sağlıklı ilerlemez.

Ortodonti uzmanı dolgu veya kanal tedavisi yapar mı?

Uzmanlık alanı ortodontidir ve günlük pratik diş ile çene konumunu düzelten tedaviler üzerine kuruludur. Hasta çürük, dolgu ve protez ihtiyaçları için kendi diş hekimiyle çalışmayı sürdürür; iki hekim tedavi boyunca bilgi paylaşır.

Ortodonti uzmanına gitmek için sevk belgesi gerekir mi?

Özel muayenehanede resmi bir sevk belgesi gerekmez, hasta doğrudan randevu alabilir. Daha önce çekilmiş panoramik röntgen ile genel diş hekiminin muayene notu ilk görüşmeye götürülürse değerlendirme hızlanır.

Uzmana başvurmak için tedaviye karar vermiş olmak gerekir mi?

Gerekmez. İlk görüşmenin amacı bir tablo olup olmadığını ve varsa hangi zamanda ele alınması gerektiğini belirlemektir. Değerlendirmenin sonucu tedavi başlatmak yerine belirli aralıklarla takip kararı da olabilir.

Ortodontik tedavi sürerken genel diş hekimi kontrolleri devam eder mi?

Eder. Braketler ve teller nedeniyle fırçalanması güçleşen bölgeler ortaya çıktığı için çürük ve diş eti kontrolleri tedavi boyunca sürdürülür. İki hekimin aynı dönemde takip yapması, tedavi sonunda ek işlem gerekme ihtimalini azaltır.